ერევანი (AA) - ერევნის დიალოგი 2026-ის ფორუმზე გაიმართა პანელი „სამხრეთ კავკასია გარდამტეხ მომენტში: მშვიდობისა და თანამშრომლობის პერსპექტივები“.
სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, თემით „ქარიშხლების გავლა“ გამართულ ფორუმზე „ერევნის დიალოგი 2026“, პანელში მონაწილეობა მიიღეს თურქეთის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სომხეთთან ნორმალიზაციის პროცესში, ყოფილმა ელჩმა სერდარ ქილიჩმა, სომხეთის ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარის მოადგილემ რუბენ რუბინიანმა, საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ ლაშა დარსალიამ, ევროკავშირის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში კრიზისის საკითხებში მაგდალენა გრონომ და აზერბაიჯანის „თოფჩუბაშოვის ცენტრის“ დირექტორმა რუსიფ ჰუსეინოვმა.
ქილიჩმა პანელზე გამოსვლისას აღნიშნა, რომ ღონისძიებაზე ძალიან მეგობრული ატმოსფერო იყო და გამოხატა კმაყოფილება ორ ქვეყანას შორის ნორმალიზაციის პროცესში არსებული მეგობრობის, ურთიერთგაგებისა და გამჭვირვალობის გამო.
მან აღნიშნა, რომ რუბინიანი ყოველთვის კონსტრუქციული წინადადებებით გამოდიოდა და მრავალი საკითხი განიხილეს. ქილიჩმა თქვა, რომ პროცესის დასაწყისში ვერც კი წარმოიდგენდნენ, რომ ამ წერტილამდე მივიდოდნენ.
„არ უნდა დაიშვას რეგიონის გრძელვადიანი სტრატეგიული ინტერესების მსხვერპლად შეწირვა“
ქილიჩმა რეგიონში მესამე მხარეების ჩარევის მაგალითებზე მიუთითა და განაცხადა: „ჩვენ არ უნდა მივცეთ უფლება არცერთ მესამე მხარეს ან ვინმეს, რომ რეგიონის გრძელვადიანი სტრატეგიული ინტერესები მოკლევადიან ტაქტიკურ თამაშებს შესწიროს“.
მან აღნიშნა, რომ აშშ-ს ჰქონდა კონსტრუქციული წვლილი ზოგიერთ საკითხში, როგორიცაა აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის შეთანხმება, რაც მნიშვნელოვანია. თუმცა, სხვა მაგალითებზე დაყრდნობით, მან დასძინა, რომ ზოგიერთ ძალას რეგიონში მსგავსი ურთიერთგაგების ჩამოყალიბებაში წვლილი არ შეუტანია.
ქილიჩმა მიუთითა, რომ თუ რეგიონის ქვეყნებს დახმარება დასჭირდებათ, განსაკუთრებით ეკონომიკის სფეროში, მათ შესაძლოა გარე ძალებს მიმართონ. მან აღნიშნა, რომ ნორმალიზაციის პროცესში სომხურ მხარეს ათეულობით წინადადება შესთავაზა, რომლებიც მიზნად ისახავს სომხეთში ცხოვრების დონისა და ქვეყნის უკეთესი მომავლის ხელშეწყობას.
„მრავალი წლის განმავლობაში სასაზღვრო ზოლზე ჯარისკაცები არ დაღუპულან“
სამხრეთ კავკასიაში ნორმალიზაციის პროცესთან დაკავშირებით სომხეთის ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარის მოადგილემ რუბინიანმა ხაზი გაუსვა, რომ აზერბაიჯანი და სომხეთი კონფლიქტური მდგომარეობიდან გამოდიან და ურთიერთობებს აუმჯობესებენ. მან აღნიშნა, რომ მრავალი წლის შემდეგ პირველად გადიან პერიოდს, როდესაც ორივე მხარეს სასაზღვრო ზოლზე ჯარისკაცები არ დაუკარგავს.
რუბინიანმა შეახსენა დამსწრეებს, რომ აზერბაიჯანმა მოხსნა შეზღუდვები თავისი ტერიტორიის გავლით სომხეთისკენ ტვირთების გადაზიდვაზე და მხარეებმა პირდაპირი ვაჭრობა დაიწყეს. მან აღნიშნა, რომ მხარეებს შორის ვაჭრობა ადრე წარმოსადგენიც კი არ იყო.
რუბინიანმა გაიხსენა, რომ თურქეთთან ნორმალიზაციის პროცესი 2022 წელს დაიწყო და თქვა: „ჩვენი აზრით, დადგა დრო, რომ სომხეთ-თურქეთის ნორმალიზაციის პროცესშიც გადაიდგას პოზიტიური და დიდი ნაბიჯები“.
მან ხაზი გაუსვა ისეთი პოზიტიური ნაბიჯების მნიშვნელობას, როგორიცაა თურქეთ-სომხეთის ორმხრივი ფრენების გაგრძელება, პირდაპირი საჰაერო სატვირთო ვაჭრობის დაწყება და ანის ხიდის ერთობლივი რესტავრაციის შესახებ ურთიერთგაგების მემორანდუმის ხელმოწერა. რუბინიანმა აღნიშნა, რომ სომხეთ-თურქეთის ნორმალიზაციის პროცესში უკეთესი პროგრესის მისაღწევად ისტორიული შესაძლებლობაა შექმნილი.
