ადამიანის უფლებათა დამცველმა და არასამთავრობო ორგანიზაციებმა დიდი ბრიტანეთის მთავრობას სასამართლოში უჩივლეს და ღაზაში ომის დროს ისრაელისთვის საბრძოლო თვითმფრინავების ნაწილების მიწოდებით საერთაშორისო სამართლის დარღვევაში დაადანაშაულეს.

პალესტინის უფლებადამცველი ასოციაცია „ალ-ჰაკი“-ის მიზანია, „ამნესტი ინტერნეშენელის“, „ჰუმან რაითს ვოჩის“, „ოქსფამის“ და სხვა ორგანიზაციების მხარდაჭერით, Lockheed Martin-ის F-35 გამანადგურებელი თვითმფრინავებისთვის დიდ ბრიტანეთში წარმოებული კომპონენტების ისრაელში ექსპორტის შეჩერებას.

ისრაელმა ღაზისა და დასავლეთ სანაპიროზე ამერიკული წარმოების სამხედრო თვითმფრინავები გამოიყენა, რასაც სასიკვდილო შედეგები მოჰყვა. „ამნესტი ინტერნეშენალის“ დიდი ბრიტანეთის ოფისის ხელმძღვანელმა განაცხადა, რომ დიდი ბრიტანეთი არღვევს „გენოციდის პრევენციის იურიდიულ ვალდებულებას“, როდესაც კრიტიკული ნაწილების ისრაელში ექსპორტის უფლებას აძლევს.

Oxfam-ის ცნობით, თვითმფრინავის საწვავის შევსების ზონდი, ლაზერული დამიზნების სისტემა, საბურავები, უკანა ფიუზელაჟი, ვენტილატორის ბიძგის სისტემა და კატაპულტირების სავარძელი დიდ ბრიტანეთში იწარმოება. ალ-ჰაკის საქმის განმხილველმა ადვოკატებმა განაცხადეს, რომ თვითმფრინავს „ვერ შეუძლია ფრენის გაგრძელება დიდ ბრიტანეთში წარმოებული კომპონენტების მუდმივი მარაგის გარეშე“.

ჯერ კიდევ გაურკვეველია, თუ როდის იქნება მიღებული გადაწყვეტილება ლონდონის უზენაეს სასამართლოში ოთხდღიან მოსმენაზე. ეს საქმე ხანგრძლივი სამართლებრივი დავის უახლესი ფაზაა.

Global Action Legal Network-ის (GLAN) ადვოკატებმა განაცხადეს, რომ მათ სარჩელი ისრაელის მიერ ღაზაზე თავდასხმის დაწყებისთანავე შეიტანეს.

იურისტების თქმით, დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ გადაწყვიტა ისრაელისთვის იარაღის მიყიდვის გაგრძელება 2023 წლის დეკემბერში, 2024 წლის აპრილსა და მაისში, თუმცა 2024 წლის სექტემბერში შეაჩერა ღაზაში სამხედრო გამოყენებისთვის განხილული იარაღის ლიცენზიები. ლეიბორისტულმა მთავრობამ დაახლოებით 30 ლიცენზია შეაჩერა ისრაელის მიერ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დაცვის განხილვის შემდეგ, თუმცა ნაწილობრივი აკრძალვა არ ეხებოდა ბრიტანეთში წარმოებულ მოწინავე F-35 სტელს გამანადგურებლების ნაწილებს.

დიდი ბრიტანეთის მთავრობის წარმომადგენელმა AFP-ს განუცხადა, რომ „ისრაელის მიერ F-35-ის კომპონენტების გამოყენების ლიცენზიების შეჩერება ამ დროისთვის შეუძლებელია ქვეყნის ნატოში სტრატეგიული როლისა და საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოებისთვის უფრო ფართო შედეგების გამო“.

„თანამდებობის დაკავებიდან რამდენიმე თვეში ჩვენ შევაჩერეთ ისრაელის არმიისთვის გაცემული შესაბამისი ლიცენზიები, რომლებიც შეიძლება გამოყენებული იქნას ღაზაში საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზული დარღვევების ჩასადენად ან მათი ხელშესაწყობად“, - დასძინა პრესსპიკერმა.

„დიდი ბრიტანეთი არ არის გვერდით მდგომი მაყურებელი“

მთავრობა ამტკიცებდა, რომ ის „მოქმედებდა თავისი სამართლებრივი ვალდებულებების შესაბამისად“ და „ვალდებული იყო შეესრულებინა თავისი ვალდებულებები შიდა და საერთაშორისო კანონმდებლობით“.

თუმცა, GLAN-მა F-35-ის გამონაკლისი „ღია კარად“ შეაფასა, რაც კომპონენტებს ისრაელში არაპირდაპირი გზით, გლობალური საწყობების სისტემის მეშვეობით მიღწევის საშუალებას მისცემდა.

GLAN-ის იურისტმა შარლოტ ენდრიუს-ბრისკომ გასულ კვირას გამართულ ბრიფინგზე განაცხადა, რომ დიდი ბრიტანეთის მთავრობა „აშკარად უხვევს საკუთარი შიდა კანონმდებლობიდან, რათა გააგრძელოს ისრაელის შეიარაღება“ და რომ F-35-ები გამოიყენება ღაზის მოსახლეობაზე „ტონიანი ბომბების“ ჩამოსაყრელად.

„გენოციდის კონვენციის თანახმად, დიდ ბრიტანეთს აქვს მკაფიო იურიდიული ვალდებულება, გააკეთოს ყველაფერი, რაც შეუძლია გენოციდის თავიდან ასაცილებლად“, - განაცხადა საშა დეშმუხმა, Amnesty International-ის დიდი ბრიტანეთის ოფისის გენერალურმა დირექტორმა.

„დიდი ბრიტანეთის მთავრობა აგრძელებს ისრაელში სამხედრო აღჭურვილობის ექსპორტის დამტკიცებას, მიუხედავად ყველა იმ მტკიცებულებისა, რომ ისრაელი ღაზაში პალესტინელი ხალხის წინააღმდეგ გენოციდს ჩადის. ეს არის დიდი ბრიტანეთის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების ფუნდამენტური წარუმატებლობა“, - განაცხადა დეშმუხმა.

„დიდი ბრიტანეთი არ არის შემთხვევითი დამკვირვებელი, ის თანამონაწილეა. ეს თანამონაწილეობა უნდა იქნას გამოაშკარავებული და პასუხისგებაში მიცემული“, - განაცხადა „ალ-ჰაკის“ გენერალურმა დირექტორმა, შავან ჯაბარინმა.