თურქული ზღვის კუ „Tuba“ ეგეოსისა და აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზეა
თანამგზავრული მონაცემები აჩვენებს, რომ ადრიატიკის ზღვისკენ განხორციელებული წინა მოგზაურობისგან განსხვავებით, ბოლო მიგრაციის დროს ზღვის კუ სახელად „Tuba“ ძირითადად თურქეთის წყლებში დარჩა.
ზღვის კუ Tuba-მ, რომელსაც თურქეთის დასავლეთით თანამგზავრული თვალთვალის მოწყობილობა დაუმონტაჟეს, მეორე მიგრაციისას ადრიატიკისკენ ხანგრძლივი მოგზაურობის ნაცვლად, თურქეთის ეგეოსისა და აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზე დარჩენა არჩია.
Tuba, რომელიც სავარაუდოდ 25-30 წლის მდედრია, პირველად 2019 წელს მუღლას პროვინციაში მდებარე ზღვის კუების კვლევის, გადარჩენისა და რეაბილიტაციის ცენტრმა (DEKAMER) TUI Care-ის ფონდის მხარდაჭერით აღჭურვა თანამგზავრული გადამცემით. იგი თურქეთის სამხრეთ-დასავლეთით, დალიანთან მდებარე იზთუზუს (İztuzu) პლაჟიდან გაუშვეს.
მოგვიანებით Tuba გახდა პირველი ზღვის კუ, რომლის გადაადგილებასაც თურქეთიდან ადრიატიკის ზღვამდე ადევნებდნენ თვალს.
2019 წელს გათავისუფლების შემდეგ, კუ დაახლოებით ორი თვის განმავლობაში თურქეთის დასავლეთით, მარმარისის სანაპიროებთან დარჩა, რის შემდეგაც საბერძნეთს მიაღწია. მოგვიანებით მან მალტის, იტალიის, ბოსნია-ჰერცეგოვინას, ალბანეთის, მონტენეგროსა და ხორვატიის სანაპიროების გასწვრივ იმოგზაურა, ჯამში დაახლოებით 25 000 კილომეტრი დაფარა და ადრიატიკის ზღვას მიაღწია.
ბუდობისთვის დაბრუნების შემდეგ, აგვისტოში Tuba-ს ახალი თანამგზავრული მოწყობილობა დაუმონტაჟეს და კვლავ ზღვაში გაუშვეს.
10 000 კილომეტრიანი გზა
9 აგვისტოდან მოყოლებული, როდესაც მის ბაკანზე თვალთვალის მოწყობილობა დამონტაჟდა, Tuba-მ დაახლოებით 10 000 კილომეტრი გაიარა.
ფამუქ-ქალეს უნივერსიტეტის ბიოლოგმა იაკუფ კასკამ სააგენტო „ანადოლუსთან“ საუბარში აღნიშნა, რომ გუნდი Tuba-ს მანამდე დაახლოებით ოთხი წლის განმავლობაში აკვირდებოდა, 2025 წელს კი თვალთვალი ახალი გადამცემით განაგრძეს.
„თავიდან ძალიან გვაინტერესებდა, გაჰყვებოდა თუ არა იგივე მარშრუტს. მან როდოსის სანაპიროებთან, ბოდრუმის გარშემო და კარაადას (Karaada) სამხრეთით დაახლოებით 10 000 კილომეტრი გაიარა,“ - განაცხადა კასკამ.
ბიოლოგმა ასევე აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ Tuba-მ დაახლოებით 2 000 კილომეტრი სწორ ხაზზე გაიარა, იგი ძირითადად თურქეთის ტერიტორიულ წყლებში დარჩა.
„ვვარაუდობ, რომ Tuba პირველ წელს ხმელთაშუა და ეგეოსის ზღვის წყლებში დაასრულებს. კვლავ გაიკეთებს ბუდეს თუ მეორე მიგრაციულ გზას დაადგება, ამას ყველანი ინტერესით ველოდებით,“ - დასძინა მან.
Caretta caretta-ს სახეობის ზღვის კუების პოპულაციები თურქეთში
თანამგზავრული თვალთვალი გადამწყვეტია იმის გასაგებად, თუ როგორ იყენებენ ზღვის კუები თავიანთ ჰაბიტატებს და რომელ მიგრაციულ მარშრუტებს ანიჭებენ უპირატესობას. თურქეთი, განსაკუთრებით ხმელთაშუა და ეგეოსის ზღვის სანაპიროების გასწვრივ, Caretta caretta-ს სახეობის კუების დიდი რაოდენობის ბუდეებს მასპინძლობს.
ვარაუდობენ, რომ თურქეთის სანაპიროებზე ყოველწლიურად 1 360-დან 2 710-მდე Caretta caretta-ს ბუდე კეთდება. მნიშვნელოვან საბუდარ ადგილებს შორისაა იზთუზუს პლაჟი (ცნობილი როგორც „კუების პლაჟი“) მუღლას პროვინციაში და ბელეკის პლაჟი ანტალიის პროვინციაში. ეს უკანასკნელი ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე გრძელ და ნაყოფიერ საბუდარ ზონად ითვლება. სხვა მნიშვნელოვანი ადგილებია პატარა, ჩირალი და სიდე.
Caretta caretta-ს სახეობა ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) „წითელ ნუსხაში“ გლობალურად კლასიფიცირებულია როგორც „მოწყვლადი“, თუმცა ზოგიერთი შეფასებით, ხმელთაშუა ზღვის ქვეპოპულაცია „ნაკლები საფრთხის ქვეშ მყოფად“ მიიჩნევა სტაბილური ან გაუმჯობესების ტენდენციის გამო.
კონსერვაციულ ძალისხმევაში ჩართულ საერთაშორისო ორგანიზაციებს შორისაა ბუნების მსოფლიო ფონდი (WWF), ხმელთაშუა ზღვის კუების გადარჩენის ასოციაცია (MEDASSET) და ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) ზღვის კუების ექსპერტთა ჯგუფი.
DEKAMER-ის ჯგუფი, რომელიც Tuba-ს აკვირდება, 2009 წელს დაარსდა. ჯგუფი, რომელიც მოიცავს ფამუქ-ქალეს უნივერსიტეტს, სხვადასხვა სამინისტროებსა და ადგილობრივ თვითმმართველობებს, IUCN-ის ზღვის კუების ექსპერტთა ჯგუფის მითითებების შესაბამისად მოქმედებს.
მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთში განხორციელებულმა კონსერვაციულმა ღონისძიებებმა ბოლო წლებში ბუდეების რაოდენობის ზრდას შეუწყო ხელი, ისეთი საფრთხეები, როგორიცაა უნებლიე თევზჭერა, ჰაბიტატის დაკარგვა, ზღვის დაბინძურება და კლიმატის ცვლილება, კვლავ რისკად რჩება.
თუმცა, დაცული საბუდარი პლაჟები და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლების კამპანიები თურქეთში პოზიტიურ ტენდენციებს უჭერს მხარს. ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ პოპულაციის სამომავლო დანაკარგების თავიდან ასაცილებლად უწყვეტი მონიტორინგი და დაცვა აუცილებელია.