ვაშინგტონმა 2023 წლის 7 ოქტომბრიდან თელ-ავივს 23 მილიარდი დოლარის დახმარება გაუწია. საგულისხმოა, რომ ამ დახმარების მოულოდნელად დიდი ნაწილი - 80% უკან ამერიკულ იარაღის მწარმოებლებთან ბრუნდება.

ისრაელის ომი ღაზაში აშშ-ის ეკონომიკისთვის ნამდვილ მაშველ რგოლად იქცა. თელ-ავივისთვის გაცემული რეკორდული სამხედრო დახმარების უდიდესი ნაწილი ამერიკულ კომპანიებს უბრუნდება.

აშშ-ის მიერ 2023 წლის 7 ოქტომბრიდან ისრაელის სამხედრო ოპერაციებისა და ახლო აღმოსავლეთში მასთან დაკავშირებული საქმიანობისთვის გაწეული ხარჯები დაახლოებით 23 მილიარდ დოლარს შეადგენს. ეს არის უმაღლესი მაჩვენებელი 1959 წლიდან, როდესაც ვაშინგტონმა ისრაელისთვის სამხედრო დახმარების გაწევა დაიწყო.

ბრაუნის უნივერსიტეტის უოტსონის ინსტიტუტის „ომის ხარჯების პროექტის“ კვლევის თანახმად, სამხედრო დახმარების პირობები მოითხოვს, რომ ისრაელის მთავრობამ თანხის დიდი ნაწილი ამერიკული კომპანიებისგან იარაღის შესყიდვაზე დახარჯოს. ეს პირობა აშშ-ის იარაღის მწარმოებელ კომპანიებს „მუდმივი შემოსავლის წყაროს“ უზრუნველყოფს და ამავდროულად ამერიკის მცირე და საშუალო ზომის თემებში „მუდმივ სამუშაო ადგილებს“ ქმნის.

ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი ლინდა ბილმესი, რომელიც კვლევის თანაავტორია, აცხადებს: „სამხედრო დახმარების პროგრამა მოითხოვს, რომ შესყიდვების უმეტესობა აშშ-ის კომპანიებისგან განხორციელდეს. ეს არის გრძელვადიანი შეთანხმება და აშშ ამას ღიად აცხადებს, როდესაც ასეთ დახმარებებს ამართლებს“.

აშშ-ის ეკონომიკური ინტერესები და იარაღით ვაჭრობა:

ისრაელი არის ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ქვეყნებს შორის, რომელსაც უფლება აქვს „მინიმალური შემოწმებით“ პირდაპირ შეიძინოს იარაღი აშშ-ის კომპანიებისგან. ბილმესის თქმით, ბაიდენის ადმინისტრაცია „ღიად იცავს“ ისრაელისთვის გაწეულ საგარეო დახმარების ხარჯებს ამერიკის ეკონომიკაში სამუშაო ადგილების შექმნის მიზნით.

აშშ-ის იარაღის მწარმოებლები ქირაობენ მუშახელს შემცირებული იარაღისა და საბრძოლო მასალების მარაგის „შესავსებად“. თეთრმა სახლმა 2025 წლის ბიუჯეტში 92 მილიარდი დოლარის დამატებითი ბიუჯეტის მოთხოვნა, რომელიც ისრაელის გადაუდებელ ეროვნული უსაფრთხოების საჭიროებებს მოიცავს, დაასაბუთა „ამერიკის მთელ ტერიტორიაზე სამუშაო ადგილების შექმნისა და შენარჩუნების“ აუცილებლობით.

ეს ასევე მნიშვნელოვანია პოლიტიკურ კონტექსტში. წლევანდელ საპრეზიდენტო არჩევნებზე დემოკრატებს მკაცრი რბოლა ელის რესპუბლიკელი კანდიდატის, დონალდ ტრამპის წინააღმდეგ. ტრამპმა თავისი კამპანიის ცენტრში „ამერიკული წარუმატებელი ეკონომიკა ბაიდენის დროს“ და საიმიგრაციო პოლიტიკა აქცია.

იარაღის მწარმოებლების როლები

ბილმესის კვლევის მიხედვით, არსებობს ექვსი ძირითადი კომპანია, რომლებიც აწვდიან იარაღს და სხვა აღჭურვილობას ისრაელს: Boeing, General Dynamics, Lockheed Martin, Northrop Grumman, RTX (ყოფილი Raytheon) და Caterpillar. ეს კომპანიები ინარჩუნებენ „გრძელვადიან კომერციულ ურთიერთობებს“ ისრაელთან და ისრაელი მათთვის „მნიშვნელოვანი მომხმარებელია“.

RTX (ყოფილი Raytheon)

RTX-ი არის მართვადი რაკეტების მსოფლიოში უმსხვილესი მწარმოებელი, რომელსაც შეუძლია მიმართულების შეცვლა სასტარტო ბალიშის დატოვების შემდეგ. კომპანია ისრაელს ყიდის საჰაერო-ზედაპირის რაკეტებს მისი F-16 მოიერიშე თვითმფრინავებისთვის და ძრავებისთვის მისი F-15 და F-16 თვითმფრინავებისთვის. ის ასევე აწარმოებს ერთობლივ საწარმოს ისრაელის იარაღის ფირმასთან, რომელიც ცნობილია როგორც Rafael-ი. ეს პროექტი აწარმოებს ჩამჭრელებს რკინის გუმბათის საჰაერო თავდაცვის სისტემისთვის, რომელიც მიზნად ისახავს მოკლე მანძილის რაკეტების ჩაჭრას.

RTX-ის საბაზრო კაპიტალი გაიზარდა დაახლოებით 84 პროცენტით 2023 წლის 7 ოქტომბრის შემდეგ.

Lockheed Martin

იარაღის მსოფლიოში უმსხვილესი მწარმოებელი Lockheed Martin-ი აწვდის F-16 და F-35 საბრძოლო თვითმფრინავებს ისრაელს. ისრაელი იყენებს ამ თვითმფრინავებს ღაზას დაბომბვისთვის. კომპანია ასევე აწარმოებს C-130 Hercules სატრანსპორტო თვითმფრინავს, რომელსაც ისრაელი იყენებს სახმელეთო ოპერაციებში და AGM-114 Hellfire რაკეტებს Apache ვერტმფრენებისთვის.

ისრაელის ომი ღაზას წინააღმდეგ არის „მომავალი შემოსავლების ზრდის პოტენციური მამოძრავებელი“, - თქვა კომპანიის აღმასრულებელმა დირექტორმა, ჯიმ ტაიკლეტმა 2023 წლის ოქტომბერში ინვესტორებთან საუბრისას.

ბოინგი

ბოინგი, მსოფლიოში მეოთხე უმსხვილესი იარაღის მწარმოებელი, აწარმოებს F-15 საბრძოლო თვითმფრინავებს და Apache AH-64 მოიერიშე შვეულმფრენებს, რომლებსაც ფართოდ იყენებს ისრაელის საჰაერო ძალები ღაზასა და ლიბანის ომებში. კომპანია ომის დაწყების შემდეგ ფინანსურად კიდევ უფრო გაძლიერდა.

სხვა ბენეფიციარები

ისეთმა კომპანიებმა, როგორიცაა General Dynamics, Northrop Grumman და Caterpillar, ასევე დიდი წვლილი შეიტანეს ისრაელის ომის ძალისხმევაში. Caterpillar, კერძოდ, აწარმოებს დაჯავშნულ ბულდოზერებს, რომლებიც გამოიყენება ისრაელის სახლების დანგრევაში ღაზაში. Caterpillar-ის საბაზრო ღირებულება 52 პროცენტზე მეტით გაიზარდა მას შემდეგ, რაც ისრაელმა დაიწყო ღაზაში სახლების დანგრევა.