აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ეგვიპტეს განუცხადა, რომ მზად არის განაახლოს დიპლომატიური ძალისხმევა ეთიოპიაზე ზეწოლის მიზნით, რათა მოგვარდეს წყლის გაზიარების საკითხი გიგანტური კაშხლის ირგვლივ, რაც კაიროს დიდ უკმაყოფილებას იწვევს.
პირველი საპრეზიდენტო ვადის მიწურულს ტრამპმა დაძაბულობა გაამწვავა იმის მინიშნებით, რომ ეგვიპტემ შესაძლოა პროექტი დაბომბოს. ამჯერად მან შუამავლობა შესთავაზა თავის მოკავშირეს, ეგვიპტის პრეზიდენტ აბდულფეთახ ელ-სისის და ის ღაზაში ცეცხლის შეწყვეტის მიღწევაში შეტანილი წვლილისთვის შეაქო.
თეთრი სახლის მიერ სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ წერილში, რომელიც ტრამპმა სისის გაუგზავნა, ნათქვამია: „მზად ვარ, პასუხისმგებლობით განვაახლო აშშ-ის შუამავლობა ეგვიპტესა და ეთიოპიას შორის, რათა საბოლოოდ გადაიჭრას მდინარე ნილოსის წყლის გაზიარების საკითხი“.
ტრამპმა აღნიშნა: „ამ რეგიონის არცერთმა სახელმწიფომ არ უნდა აკონტროლოს ნილოსის ძვირფასი რესურსები ცალმხრივად და არ უნდა ჩააყენოს მეზობლები არახელსაყრელ მდგომარეობაში“. მან ასევე დასძინა, რომ GERD-ის (ეთიოპიის რენესანსის დიდი კაშხალი) საკითხი მისი „დღის წესრიგის სათავეში იქნება“.
ტრამპმა ასევე გამოთქვა იმედი, რომ მოიძებნება ფორმულა, რომელიც ეგვიპტისა და სუდანისთვის წყლის პროგნოზირებად მიწოდებას უზრუნველყოფს, ხოლო ეთიოპიას საშუალებას მისცემს, ამ ორ ქვეყანას ელექტროენერგია მიჰყიდოს ან მიაწოდოს.
ეთიოპიის პრემიერ-მინისტრმა აბი აჰმედმა 2025 წლის სექტემბერში გახსნა GERD — აფრიკის უდიდესი ჰიდროელექტროპროექტი, რომელიც 4 მილიარდი დოლარი დაჯდა და ქვეყნის ელექტროენერგიის წარმოების სიმძლავრეს გააორმაგებს.
პრეზიდენტმა სისიმ კაშხალს „ეგზისტენციალური საფრთხე“ უწოდა; გვალვიანი ეგვიპტის წყლის საჭიროების 97% სწორედ ნილოსზეა დამოკიდებული.
მიუხედავად იმისა, რომ კაშხალი ეთიოპიისთვის ეროვნული სიამაყის სიმბოლოა, ბოლო ათწლეულის განმავლობაში აშშ-ის, მსოფლიო ბანკის, რუსეთისა და აფრიკის კავშირის მედიაციის მცდელობები უთანხმოების მოსაგვარებლად წარუმატებლად დასრულდა.
უთანხმოება მდინარე ნილოსის წყლის ირგვლივ
პირველი ვადის მიწურულს ტრამპმა განაცხადა, რომ იმედოვნებს გამოსავლის პოვნას, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი ეგვიპტის პასუხი „კაშხლის აფეთქება“ იქნებოდა.
ამ სიტყვებმა შოკში ჩააგდო როგორც ეგვიპტე, ისე ეთიოპია; ორივე ქვეყანამ დაიბარა აშშ-ის ელჩი განმარტებებისთვის და განაცხადეს, რომ ნებისმიერ თავდასხმას საკადრის პასუხს გასცემდნენ.
6 650 კილომეტრის სიგრძის მდინარე ნილოსს 11 ქვეყანა იყოფს: ბურუნდი, რუანდა, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, კენია, უგანდა, ტანზანია, ეთიოპია, ერიტრეა, სამხრეთ სუდანი, სუდანი და ეგვიპტე.
ეგვიპტე წყლის სერიოზული დეფიციტის წინაშე დგას, რასაც მრავალი ფაქტორი, მათ შორის კლიმატური კრიზისი განაპირობებს. ქვეყნის წყლის საჭიროების 90%-ზე მეტი ნილოსის მეშვეობით კმაყოფილდება.
ეგვიპტე და სუდანი ნილოსის ქვედა წელზე მდებარეობენ და ამის გამო, ზედა წელის ქვეყნებთან შედარებით, გაცილებით ნაკლებ ნალექს იღებენ.
ეთიოპია კი ამტკიცებს, რომ კაშხალი მას ენერგეტიკული თვითმყოფადობისა და ეკონომიკური ზრდისთვის სჭირდება.
