გაეროს ბირთვულმა ზედამხედველმა, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA) ხელმძღვანელმა რაფაელ გროსიმ, ირანის მიერ ურანის გამდიდრების მასშტაბებთან დაკავშირებით სერიოზული შეშფოთება გამოთქვა. ორშაბათს გაკეთებულ განცხადებაში მან აღნიშნა, რომ ირანის ურანის არსებული მარაგი სახიფათოდ უახლოვდება ბირთვული იარაღის წარმოებისთვის საჭირო დონეს.
ვენაში, სააგენტოს მმართველთა საბჭოს სხდომის გახსნის შემდეგ გამართულ პრესკონფერენციაზე საუბრისას, გროსიმ განაცხადა, რომ თეირანის მიერ მიღწეული გამდიდრების დონის „უგულებელყოფა შეუძლებელია“. „ურანის გამდიდრება თავისთავად აკრძალული საქმიანობა არ არის, ამას ჩემი ირანელი კოლეგები ყოველთვის მეუბნებიან,“ - თქვა გროსიმ და დასძინა: „მაგრამ როდესაც აგროვებ და აგროვებ... და ძალიან, ძალიან უახლოვდები ბირთვული ასაფეთქებელი მოწყობილობისთვის საჭირო დონეს, ამას თვალს ვერ დავხუჭავთ.“
გროსიმ აღნიშნა, რომ გამდიდრების ამ დონეს სამედიცინო ან სამოქალაქო დანიშნულება არ გააჩნია: „სწორედ ამიტომ არის ეს ჩვენთვის მნიშვნელოვანი,“ - განაცხადა მან.
მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო სამართალი და ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულება (NPT) გამდიდრების საქმიანობას უშვებს, გროსიმ ნათლად განაცხადა, რომ ირანის გამდიდრების პროგრამის დონე და სისწრაფე უსაფრთხოების თვალსაზრისით სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს.
გროსის განცხადებები იმ პერიოდს დაემთხვა, როდესაც ირანის ბირთვული საკითხის გარშემო დიპლომატიური დაძაბულობა კვლავ გაიზარდა. ირანი და აშშ, 2018 წელს აშშ-ის მიერ 2015 წლის ერთობლივი ყოვლისმომცველი სამოქმედო გეგმიდან (JCPOA) გასვლის შემდეგ, აპრილიდან მოყოლებული ომანის შუამავლობით არაპირდაპირი მოლაპარაკებების ხუთ რაუნდს მართავენ, რათა ბირთვულ შეთანხმებას დაუბრუნდნენ.
თუმცა, მთავარი დაბრკოლება კვლავ რჩება: ირანის უარი გამდიდრების საქმიანობის შეწყვეტაზე. ირანი აცხადებს, რომ ეს საქმიანობა მისი სუვერენული უფლებაა NPT-ის ფარგლებში. ამასთან, ირანმა განაცხადა, რომ აშშ-სთან ბირთვული მოლაპარაკებების ახალი რაუნდი კვირას არის დაგეგმილი.
კითხვაზე, შესაძლებელია თუ არა ირანის ბირთვული დოსიეს გაეროს უშიშროების საბჭოსთვის გადაცემა და „snapback“ სანქციების მექანიზმის ხელახლა ამოქმედება, გროსიმ უპასუხა: „ვფიქრობ, ყველაფერი ერთმანეთთანაა დაკავშირებული.“ მან აღნიშნა, რომ IAEA რჩება ტექნიკურ უწყებად, მაგრამ მხარს უჭერს თეირანსა და ვაშინგტონს შორის დიპლომატიურ ძალისხმევას და აგრძელებს დამოუკიდებელ შემოწმებას.
გროსი ასევე შეეხო ირანის მტკიცებას, რომ მან ისრაელის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებული დოკუმენტები მოიპოვა. „როგორც ჩანს, ეს ეხება სორექის ობიექტს, რომელიც კვლევითი დაწესებულებაა და რომელსაც ჩვენ ვამოწმებთ,“ - თქვა მან. თუმცა, აღნიშნა, რომ სააგენტოს ამ საკითხზე ოფიციალური შეტყობინება არ მიუღია.
მისი თქმით, IAEA ისრაელთან შეზღუდული უსაფრთხოების შეთანხმების ფარგლებში აკონტროლებს სორექის ობიექტს, მაგრამ მას არ აქვს წვდომა ისრაელის სხვა ბირთვულ ინფრასტრუქტურაზე, მათ შორის დიმონის ობიექტზე.
ისრაელის მუქარაზე, განახორციელოს სამხედრო თავდასხმა ირანის ბირთვულ ობიექტებზე, გროსიმ ხაზი გაუსვა სააგენტოს როლს მშვიდობიანი გადაწყვეტილებების ხელშეწყობაში: „ჩვენ ვცდილობთ, ეს საკითხი ძალადობის ან ძალის გამოყენების გარეშე გადავჭრათ,“ - განაცხადა მან.
თავის მხრივ, ირანი აცხადებს, რომ ასეთ თავდასხმას მტკიცედ უპასუხებს და რომ ისრაელის ნებისმიერ სამხედრო ქმედებას „გამანადგურებელი პასუხი“ მოჰყვება.
გროსიმ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ IAEA ირანს ბირთვული იარაღის შექმნაში არ ადანაშაულებს, მაგრამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ გამდიდრების ამჟამინდელი დონეები საერთაშორისო ყურადღებასა და შემოწმებას მოითხოვს. „რადგან ჩვენთვის საჭირო პასუხებს ვერ ვიღებთ, იმის გარანტიას ვერ ვიძლევით, რომ ყველაფერი მშვიდობიანი მიზნებისთვის გამოიყენება,“ - განაცხადა მან.
