საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრი კირიაკოს მიცოტაკისი ოთხშაბათს თურქეთს ეწვევა უმაღლესი დონის თანამშრომლობის საბჭოს მე-6 სხდომაზე დასასწრებად. ოფიციალური პირები ამ ვიზიტს ორმხრივ ურთიერთობებში არსებული დინამიკის შენარჩუნების მნიშვნელოვან ნაბიჯად აფასებენ.
თურქეთის კომუნიკაციების სამმართველოს ინფორმაციით, მიცოტაკისი ანკარაში პრეზიდენტ რეჯეფ თაიფ ერდოღანის მიწვევით ჩავა. სხდომას ორივე ლიდერი თანათავმჯდომარეობას გაუწევს და მასში მონაწილეობას მიიღებენ შესაბამისი მინისტრები ორივე მხრიდან.
მოსალოდნელია, რომ საბჭო დეტალურად განიხილავს ორმხრივ ურთიერთობებს და ყურადღებას გაამახვილებს თანამშრომლობის გაღრმავების გზებზე. შეხვედრებზე ასევე დაგეგმილია რეგიონული და გლობალური მოვლენების განხილვა, რაც თურქეთ-საბერძნეთის ურთიერთობების უფრო ფართო სტრატეგიულ კონტექსტს ასახავს.
ბოლო წლებში ორმა მეზობელმა ქვეყანამ ძალისხმევა არ დაიშურა ურთიერთობების სტაბილიზაციისა და თანამშრომლობის გაფართოებისთვის, განსაკუთრებით ვაჭრობისა და ტურიზმის სფეროებში. ორივე მხარე მიზნად ისახავს ორმხრივი სავაჭრო ბრუნვის 10 მილიარდ დოლარამდე გაზრდას.
ანკარასა და ათენს შორის დაწყებული „პოზიტიური დღის წესრიგის“ ჩარჩო მიზნად ისახავს თანამშრომლობის განვითარებას ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ჯანდაცვა, გარემოს დაცვა, კულტურა, ტურიზმი და ვაჭრობა. ოფიციალური პირები ვარაუდობენ, რომ ორმხრივი ვიზიტებითა და დამატებითი შეთანხმებებით ეს პროცესი კიდევ უფრო დაჩქარდება.
რეგიონული უსაფრთხოების დინამიკა
საბერძნეთსა და თურქეთს შორის ურთიერთობები ისტორიულად ყალიბდებოდა როგორც დაძაბულობის პერიოდებით, ისე ნორმალიზაციის მცდელობებით.
ეგეოსის ზღვაში არსებული ხანგრძლივი დავები მხარეთა დღის წესრიგის ცენტრში რჩება. მათ შორისაა უთანხმოებები საზღვაო იურისდიქციის ზონებზე, კონტინენტური შელფის დელიმიტაციაზე, საჰაერო სივრცესა და ეგეოსის ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ზოგიერთი კუნძულის სამხედრო სტატუსზე.
თურქეთი ხაზს უსვამს ეგეოსისა და აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების დაცვას და მუდმივად უჭერს მხარს საერთაშორისო სამართალზე დაფუძნებულ დიალოგს.
საბერძნეთმა ბოლო წლებში გააფართოვა თავდაცვითი თანამშრომლობა ისრაელთან, რაც მოიცავს ერთობლივ წვრთნებსა და თანამედროვე სამხედრო სისტემების შესყიდვას.
ამ კონტექსტში კიდევ უფრო ინსტიტუციონალიზდა სამმხრივი ჩარჩო, რომელიც მოიცავს საბერძნეთს, სამხრეთ კვიპროსის ბერძნულ ადმინისტრაციასა და ისრაელს. სამი ქვეყნის თავდაცვის უწყებების წარმომადგენლებმა დეკემბერში ხელი მოაწერეს ერთობლივ სამოქმედო გეგმას, რომელიც მომავალ წლებში აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში კოორდინაციის გაძლიერებას და საჰაერო თუ საზღვაო წვრთნების გაფართოებას ისახავს მიზნად.
თურქმა ოფიციალურმა პირებმა მანამდე გამოხატეს წუხილი იმ რეგიონულ ინიციატივებთან დაკავშირებით, საიდანაც, მათი თქმით, თურქეთი გარიყულია უსაფრთხოებისა და ენერგეტიკულ შეთანხმებებში.
ანკარა არაერთხელ უსვამდა ხაზს ინკლუზიური დიალოგისა და თანამშრომლობაზე დაფუძნებული უსაფრთხოების მექანიზმების საჭიროებას, რათა თავიდან იქნას აცილებული დაძაბულობის ესკალაცია აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში და უზრუნველყოფილი იყოს რეგიონის გრძელვადიანი სტაბილურობა.
გააქტიურებული დიპლომატიური ურთიერთობები
აზრთა სხვადასხვაობა ნარჩუნდება კვიპროსის საკითხზეც, სადაც ანკარა მხარს უჭერს „ორი სახელმწიფოს“ პრინციპით მოგვარებას და ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის სუვერენიტეტს. აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში ენერგორესურსების ძიებასთან დაკავშირებული ურთიერთსაწინააღმდეგო პრეტენზიები სუვერენიტეტზე დროდადრო ურთიერთობებს კიდევ უფრო ძაბავს.
მიუხედავად ამისა, დიპლომატიური ურთიერთობები 2023 წლიდან გააქტიურდა. იმავე წლის ბოლოს ათენში გამართული უმაღლესი დონის თანამშრომლობის საბჭოს მე-5 სხდომა ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში პირველი იყო. ორივე მხარემ ეს შეაფასა როგორც ნაბიჯი უფრო კონსტრუქციული კლიმატისკენ.
2024 წლის განმავლობაში კონტაქტები სხვადასხვა დონეზე გაგრძელდა, მათ შორის სამხედრო სფეროში ნდობის აღდგენის ზომებისა და „პოზიტიური დღის წესრიგის“ ფარგლებში გამართული წინასწარი მოლაპარაკებების გზით.
ორივე მთავრობამ პირობა დადო, რომ შეინარჩუნებს ღია კომუნიკაციის არხებს და უთანხმოებებს მუდმივი დიალოგის გზით გადაჭრის.
