როგორ მივიდნენ ავღანეთი და პაკისტანი ესკალაციის ამ წერტილამდე?

ბოლო დაძაბულობა, რომელიც პარასკევს დილით პაკისტანის მიერ ქაბულზე, ყანდაღარზე და ფაქტიაზე განხორციელებული საჰაერო დარტყმებითა და ოთხსაათიანი სასაზღვრო შეტაკებით გამოიხატა (რასაც სულ მცირე რვა ავღანელი და თორმეტი პაკისტანელი ჯარისკაცი ემსხვერპლა), ერთ ღამეში არ დაწყებულა. დაძაბულობა წლების განმავლობაში გროვდებოდა, რადგან ორ მეზობელ ქვეყანას შორის არსებული მთიანი სასაზღვრო რეგიონი ტერორისტების თავშესაფრად იქცა, ხოლო 2021 წლის შემდეგ პაკისტანის შიგნით თავდასხმებმა დრამატულად იმატა.

ისლამაბადის თვალთახედვით, გარდამტეხი მომენტი 2021 წლის აგვისტოში, დოჰას შეთანხმებისა და აშშ-ის ხელმძღვანელობით მოკავშირე ძალების გასვლის შემდეგ, ავღანელი თალიბების ხელისუფლებაში დაბრუნება იყო. თავდაპირველად პაკისტანი მიესალმა თალიბანის მიერ მმართველობის ხელში ჩაგდებას; მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა იმრან ხანმა საჯაროდ განაცხადა კიდეც, რომ ავღანელებმა „მონობის ჯაჭვები დაამსხვრიეს“. თუმცა, პაკისტანის უსაფრთხოების სამსახურების წარმომადგენლების თქმით, ეს სტრატეგიული ოპტიმიზმი მალევე შეიცვალა უსაფრთხოების მკაცრი პრობლემით: „თაჰრიკ-ი-თალიბან პაკისტანის“ (TTP) გამოცოცხლებით.

TTP, რომელიც 2007 წელს პაკისტანის ჩრდილო-დასავლეთში მოქმედი ტერორისტული ორგანიზაციების ქოლგა სტრუქტურად ჩამოყალიბდა, დიდი ხანია გამჭვირვალე საზღვრის გასწვრივ მოქმედებს. 2000-იან წლებში, ავღანეთში აშშ-ის ინტერვენციის დროს, TTP-ის ბოევიკები მხარს უჭერდნენ ავღანელ თალიბებს და ისევე, როგორც ავღანელი თალიბები პოულობდნენ თავშესაფარს პაკისტანის ტომთა რეგიონებში, TTP-იც სარგებლობდა საზღვრის მიღმა არსებული უსაფრთხო ზონებით.

როდესაც 2021 წელს თალიბანი ქაბულში დაბრუნდა, პაკისტანი ანტიპაკისტანურ ტერორისტულ დაჯგუფებებთან ბრძოლაში თანამშრომლობას ელოდა. თუმცა, ისლამაბადი ამტკიცებს, რომ პირიქით მოხდა - TTP-მ ავღანეთის ტერიტორიაზე რეორგანიზაციისთვის ახალი სივრცე იპოვა. პაკისტანის არმიის მონაცემებით, ტერორისტული თავდასხმები სწორედ 2021 წელს გახშირდა. იმ წელს პაკისტანში 193 ტერორისტის ლიკვიდაცია მოხდა, თუმცა ქვეყანამ 592 სამართალდამცავი დაკარგა (შეფარდება 1-ის 3-თან).

2025 წლისთვის კი 2,597 ტერორისტი იქნა განადგურებული, ხოლო 1,235 უსაფრთხოების თანამშრომელი და მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს თანაფარდობა 2-ის 1-თან შეიცვალა. დამოუკიდებელი დამკვირვებლები, როგორიცაა ACLED (შეიარაღებული კონფლიქტების ლოკაციისა და მოვლენების მონაცემთა პროექტი), ასევე ადასტურებენ 2022 წლიდან პაკისტანში ტერორიზმის დონის ზრდას. TTP-ის მიერ აღებული პასუხისმგებლობით განხორციელებული თავდასხმები - თვითმკვლელი ტერორისტების აფეთქებებიდან დაწყებული, სამხედრო ობიექტებზე თავდასხმებით დასრულებული - სტაბილურად იზრდება.

ბოლო ათწლეულის განმავლობაში TTP-მ პაკისტანში ყველაზე სისხლიანი თავდასხმები განახორციელა, მათ შორის ყარაჩის აეროპორტზე თავდასხმა (28 დაღუპული) და ჩრდილო-დასავლეთში მდებარე არმიის სკოლაში მომხდარი ხოცვა-ჟლეტა, რომელსაც 141 ადამიანი (უმეტესად ბავშვები) ემსხვერპლა. პაკისტანის მშვიდობის კვლევის ინსტიტუტის (PIPS) მიერ იანვარში გამოქვეყნებულმა ანგარიშმა აჩვენა, რომ 2025 წელს ტერორისტულმა ძალადობამ პიკს მიაღწია - ქვეყნის მასშტაბით 699 თავდასხმის შედეგად 1,000-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა.

პაკისტანელი ოფიციალური პირები აცხადებენ, რომ მათ აქვთ „უდავო მტკიცებულებები“ იმისა, რომ ბოლო თავდასხმები, მათ შორის 17 თებერვალს ბაჯაურში მომხდარი ინციდენტი (რომელსაც 11 სამხედრო და 2 სამოქალაქო პირი ემსხვერპლა), ავღანეთის ტერიტორიიდან დაიგეგმა. ქაბული ამ ბრალდებებს უარყოფს. გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ გამოქვეყნებული ანგარიშის მიხედვით კი, ავღანეთის ხელისუფლება TTP-ს იარაღით ამარაგებდა.

ქაბული დაჟინებით აცხადებს, რომ არავის აძლევს უფლებას, გამოიყენოს ავღანეთის მიწა სხვა ქვეყნის წინააღმდეგ და მუდმივად უარყოფს TTP-ის ტერორისტების ყოფნას მათ ტერიტორიაზე. თავის მხრივ, ისინი პაკისტანს ადანაშაულებენ დაეში-ს რეგიონული ფრთის მფარველობაში, რასაც ისლამაბადი უარყოფს. ეს ორმხრივი ბრალდებები ასახავს ნდობის სრულ კოლაფსს ორ ქვეყანას შორის, რომელთაც ხანგრძლივი კულტურული და რელიგიური კავშირები აქვთ.

ბოლო ესკალაცია მოჰყვა პაკისტანის გასული კვირის საჰაერო დარტყმებს, სადაც ისლამაბადის თქმით, 70 „ტერორისტი“ განადგურდა. ქაბულმა ხუთშაბათს ღამით საპასუხო ოპერაციების შესახებ გამოაცხადა, რასაც ქაბულსა და სხვა ქალაქებზე ღამის განმავლობაში განხორციელებული თავდასხმები მოჰყვა. ავღანეთის მხარე ამბობს, რომ ამ თავდასხმებს მსხვერპლი არ მოჰყოლია, თუმცა პაკისტანის პრემიერ-მინისტრის პრესმდივანი მოშარაფ ზაიდი ამტკიცებს, რომ 133 ავღანელი ჯარისკაცი დაიღუპა, 200-ზე მეტი დაიჭრა და განადგურდა ათობით საგუშაგო და ჯავშანტექნიკა.

ორივე მხარე საუბრობს დიდ დანაკარგებზე, რამაც საერთაშორისო თანამეგობრობის ყურადღება მიიპყრო. გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიუ გუტერეშმა ორივე მხარეს მოუწოდა საერთაშორისო სამართლის დაცვისა და დიპლომატიური გამოსავლისკენ. ეს ესკალაცია ხდება მაშინ, როდესაც რეგიონი ისედაც დაძაბულია ირანზე შესაძლო თავდასხმისთვის მზადყოფნის ფარგლებში აშშ-ის დიდი სამხედრო ძალების მობილიზების გამო. თურქეთის, კატარისა და საუდის არაბეთის ადრინდელმა მედიაციამ გასული წლის ოქტომბრის შეტაკებების შემდეგ მყიფე ზავი დაამყარა, თუმცა ეს ზავი მუდმივი არ აღმოჩნდა.