ბირთვული უფსკრული: გახდება ირანის ომი ბირთვული?

ვაშინგტონი — სილიკონის ველის ინვესტორმა და ვენჩურული კაპიტალის დამბანდებელმა დევიდ საქსმა, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მიერ თეთრი სახლის ხელოვნური ინტელექტისა და კრიპტოვალუტის საკითხებში პასუხისმგებელ პირად იქნა დანიშნული, გააფრთხილა, რომ კონფლიქტის ესკალაციის შემთხვევაში ისრაელმა შესაძლოა ირანის წინააღმდეგ ბირთვული იარაღის გამოყენება განიხილოს. ეს იყო ალბათ პირველი შემთხვევა, როდესაც ამერიკელმა მაღალჩინოსანმა ღიად აღიარა, რომ ისრაელი ფლობს ბირთვულ ქობინებს და შესაძლოა ისინი ომში გამოიყენოს.

საქსმა, რომელიც არ არის თავდაცვის სფეროს ტრადიციული წარმომადგენელი, აშშ-ს შესთავაზა, რომ თეირანის წინააღმდეგ წარმოებულ აშშ-ისრაელის ომში „გამარჯვება გამოაცხადოს და გამოვიდეს“.

ტრამპმა თავისი მრჩევლის ამ რეზონანსულ განცხადებას ისრაელის მიერ ბირთვული იარაღის შესაძლო გამოყენების შესახებ ასე უპასუხა: „ისრაელი ამას არ იზამს. ისრაელი ამას არასოდეს გააკეთებს“.

თუმცა, საქსი არ არის ერთადერთი, ვინც ახლო აღმოსავლეთში ბირთვული ომის შესახებ აკეთებს გაფრთხილებას.

ამერიკელმა პოლიტოლოგმა და საერთაშორისო ურთიერთობების ექსპერტმა ჯონ მირშაიმერმა გამოცემა Middle East Eye-სთან ინტერვიუში აღნიშნა: „თუ ისრაელელები ირანში დამარცხდებიან... ისინი სრულად გააცნობიერებენ, რომ ირანელი ხალხი ძალიან განარისხეს. ისინი მიხვდებიან, რომ ბირთვული იარაღის მქონე ირანი ისრაელისთვის ძალიან, ძალიან სახიფათო იქნება. თუ მათ ამის აღკვეთა კონვენციური საშუალებებით არ შეეძლებათ, მაშინ მივალთ სცენარამდე, სადაც ისინი ბირთვული იარაღის გამოყენებაზე დაფიქრდებიან. და როგორც ვიცით, პლანეტაზე ირანზე უფრო დაუნდობელი სახელმწიფო არ არსებობს“.

მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ემერიტუს-პროფესორმა და ბალისტიკური რაკეტების საჰაერო თავდაცვის სისტემების წამყვანმა ექსპერტმა თეოდორ პოსტოლმაც გამოთქვა პირდაპირი შეშფოთება იმის შესახებ, რომ ნეთანიაჰუმ შესაძლოა ბირთვულ იარაღს მიმართოს, თუ ირანის წინააღმდეგ კონვენციური საშუალებები ამოიწურება.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ოფიციალური პირები უკვე ემზადებიან შესაძლო ბირთვული კატასტროფისთვის ომის ესკალაციის შემთხვევაში.

აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვის რეგიონულმა დირექტორმა ჰანან ბალხიმ გამოცემა POLITICO-ს განუცხადა, რომ გაეროს პერსონალი აკვირდება აშშ-ისრაელის მიერ ირანის ატომურ ობიექტებზე თავდასხმების შედეგებს და ინარჩუნებს „სიფხიზლეს“ ნებისმიერი ბირთვული საფრთხის მიმართ.

„ბირთვული ქმედება ყველაზე ცუდი სცენარია და ეს არის ის, რაც ყველაზე მეტად გვაშფოთებს“, — აღნიშნა ბალხიმ და დასძინა, რომ პერსონალი მზად არის „ფართო გაგებით“ ბირთვული ინციდენტებისთვის, მათ შორის ატომურ ობიექტზე თავდასხმის ან იარაღის გამოყენებისთვის.

სრულად უნდა „მოიხსნას დღის წესრიგიდან“

მაშინ როდესაც ირანი დებს პირობას, რომ „სრულ გამარჯვებამდე“ იბრძოლებს და, ყოველ შემთხვევაში საჯაროდ, უარს ამბობს აშშ-ისა და ისრაელის მოთხოვნების შესრულებაზე, იგი ასევე ინარჩუნებს თითქმის ბირთვული დონის გამდიდრებული ურანის მარაგს. თუმცა, ზოგიერთი ანალიტიკოსი ვარაუდობს, რომ რაც არ უნდა დიდხანს გაგრძელდეს ომი, არსებული კონფლიქტი შესაძლოა ბირთვულ ომში არ გადაიზარდოს.

ვაშინგტონში ბაზირებული „იარაღის კონტროლის ასოციაციის“ აღმასრულებელმა დირექტორმა დერილ გ. კიმბალმა TRT World-ს განუცხადა: „ამ სფეროში ჩემს 35-წლიან გამოცდილებაზე დაყრდნობით მინდა აღვნიშნო, რომ ბირთვული იარაღის გამოყენებას ან მისი გამოყენების მუქარას ადგილი არ აქვს ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში მიმდინარე ომში ან ნებისმიერ სხვა კონფლიქტში, რადგან ეს არის მასობრივი ტერორის განურჩეველი იარაღი“.

კიმბალმა, რომელიც იკვლევს ბირთვულ, ქიმიურ და ბიოლოგიურ იარაღთან დაკავშირებულ პოლიტიკას, დასძინა: „ისეთი სახელმწიფოები, როგორიცაა ისრაელი და აშშ, რომლებსაც ბირთვული იარაღი აქვთ, შესაძლოა იმედგაცრუებულნი დარჩნენ იმით, რომ ირანის კონვენციური იარაღით დაბომბვით ვერ აღწევენ თავიანთ ამბიციურ სამხედრო მიზნებს; ამიტომ ბირთვული იარაღის გამოყენების ალბათობა სრულად უნდა „მოიხსნას დღის წესრიგიდან“ და არსებული კონფლიქტის კონტექსტში არ უნდა განიხილებოდეს როგორც რეალური საფრთხე“.

ომში, რომელიც აშშ-მა და ისრაელმა ირანის წინააღმდეგ ოთხი კვირის წინ დაიწყეს, ასობით ადამიანი დაიღუპა, რომელთა უმეტესობა მშვიდობიანი მოქალაქეა. განადგურდა ახლო აღმოსავლეთის სამხედრო და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურა, შეირყა ნავთობის გლობალური ბაზარი და დაიმსხვრა სპარსეთის ყურის რეგიონის უსაფრთხოება.

მიუხედავად იმისა, რომ ისრაელმა მოკლა ირანის უმაღლესი პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერები, ხოლო აშშ-მა და ისრაელმა შეუტიეს ირანის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას, ირანის საბრძოლო შესაძლებლობები კვლავ შენარჩუნებულია.

თეირანი აგრძელებს უპილოტო საფრენი აპარატებისა და ბალისტიკური რაკეტების გამოყენებას ისრაელის, აშშ-ის ბაზებისა და სპარსეთის ყურის მოკავშირეების ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ. თეირანმა ასევე აჩვენა, რომ შეუძლია დაბლოკოს ნავთობის ტრანზიტი ჰორმუზის სრუტის გავლით, რომელიც მნიშვნელოვანი მარშრუტია გლობალური ნავთობის ნაკადის 20 პროცენტისთვის.

ნატოსა და ევროპელი მოკავშირეების ომში ჩართვაზე უარის თქმის შემდეგ, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა სცადა აგრესიისა და დიპლომატიის შერწყმა, ომის მიზნების მისაღწევად კი როგორც „სტაფილოსა და ჯოხის“ მიდგომის გამოყენებით.

ორშაბათს ტრამპმა განაცხადა, რომ მისი ადმინისტრაცია ირანთან შესაძლო მოლაპარაკებების თაობაზე „მაღალი რანგის პირთან“ აწარმოებდა საუბარს.

თუმცა, ირანის ისლამური საკონსულტაციო საბჭოს თავმჯდომარემ მუჰამედ ბაგერ გალიბაფმა განაცხადა, რომ „არანაირ მოლაპარაკებებზე“ საუბარი არ არის და აშშ-ის ლიდერი ბაზრის მანიპულირებაში დაადანაშაულა.

პაკისტანი ცდილობს შუამავლობა გაუწიოს აშშ-ირანის მოლაპარაკებებს. ეს მას შემდეგ მოხდა, რაც თეთრმა სახლმა დაადასტურა ტრამპსა და პაკისტანის არმიის სარდალ ასიმ მუნირს შორის კონფლიქტთან დაკავშირებით გამართული საუბარი.

ისლამაბადმა აღნიშნა, რომ მზად არის უზრუნველყოს ადგილი სამშვიდობო მოლაპარაკებებისთვის, რომელიც ოფიციალურად ჯერ არცერთ მხარეს არ გამოუცხადებია. ამასობაში ისრაელი, ბაჰრეინთან, ქუვეითთან, აგს-სა და საუდის არაბეთთან ერთად, კვლავ რჩება უპილოტო საფრენი აპარატებისა და სარაკეტო თავდასხმების სამიზნედ.

ბირთვული მუქარა არაეფექტურია მტრის „იძულებისთვის“

„იარაღის კონტროლის ასოციაციის“ დირექტორ კიმბალს მიაჩნია, რომ ბირთვული იარაღის გამოყენების მუქარა არაეფექტურია არაბირთვული სახელმწიფოების პოზიციების შესაცვლელად.

კიმბალმა აღნიშნა: „ისტორია აჩვენებს, რომ აშშ-ისა და სხვა ბირთვული სახელმწიფოების მუქარა არაბირთვული ქვეყნების მიმართ, არ არის ეფექტური მათი ქცევის შესაცვლელად ან კაპიტულაციისთვის“.

თუმცა, მან გააფრთხილა, რომ ტრამპსა და ნეთანიაჰუს აქვთ თითქმის შეუზღუდავი ძალაუფლება ბირთვული იარაღის გამოყენების ბრძანების გასაცემად.

„ტრამპი და ნეთანიაჰუ მოქმედებენ ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობის ფარგლებს გარეთ, მათ შორის შეიარაღებული კონფლიქტების სამართლის მიღმაც, და ორივეს აქვს თითქმის უკონტროლო უფლებამოსილება ბირთვული იარაღის გამოყენების ბრძანებაზე“, — თქვა კიმბალმა.

კონფლიქტის განმავლობაში ირანში დანაკარგებმა 1 500-ს გადააჭარბა, ლიბანში კი — 1 000-ს. ისრაელში 15 ადამიანი დაიღუპა, ასევე 13 ადამიანი, მათ შორის აშშ-ის სამხედრო პერსონალი და სპარსეთის ყურის რეგიონის სამოქალაქო პირები დაიღუპნენ. ირანში აშშ-ისრაელის თავდასხმებმა და სამხრეთ ლიბანში ისრაელის სახმელეთო ოკუპაციამ მილიონობით ადამიანი დევნილად აქცია.

მიუხედავად იმისა, დასრულდება თუ არა ეს სიტუაცია მუდმივი ცეცხლის შეწყვეტით, ხანგრძლივი ჩიხით თუ შემდგომი ესკალაციით, ზოგიერთი ანალიტიკოსი მიიჩნევს, რომ ბირთვული კონფლიქტის ალბათობა ახლო აღმოსავლეთში „დაბალ დონეზე რჩება“.

საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის პროგრამულმა დირექტორმა რიჩარდ გოუანმა TRT World-ს განუცხადა: „ვფიქრობ, აშშ-ისა და ისრაელის მიერ კონფლიქტის დასასრულებლად ბირთვული იარაღის გამოყენების რისკები, საბედნიეროდ, დაბალი რჩება. ვაშინგტონი აცხადებს, რომ მათი კონვენციური თავდასხმები წარმატებულია, ისრაელის ოფიციალური პირები კი ვარაუდობენ, რომ თავდასხმები კვირების განმავლობაში გაგრძელდება. აშშ-სთვის ამჟამინდელი ყველაზე დიდი გამოწვევა ჰორმუზის სრუტის ხელახლა გახსნაა და ბირთვული თავდასხმა ამისთვის არ არის კარგი ვარიანტი, მორალური და პოლიტიკური წინააღმდეგობები რომც გვერდზე გადავდოთ. ამიტომ, ვფიქრობ, ამ ყველაზე ცუდი სცენარის თავიდან აცილება შესაძლებელია“.

გოუანმა, რომელიც კრიზისული ჯგუფის გეოპოლიტიკისა და გლობალური კონფლიქტების კვლევებს ხელმძღვანელობს, აღნიშნა, რომ ბირთვული იარაღის გამოყენების შემთხვევაში აშშ გლობალური დაგმობის წინაშე აღმოჩნდება და ამ კრიტიკას ყურის არაბული ქვეყნებიც შეუერთდებიან.

„ის ქვეყნებიც კი, რომლებიც ომის კრიტიკას არიდებდნენ თავს, ვერ შეძლებდნენ ბირთვული იარაღის გამოყენების დაგმობისგან თავის შეკავებას. ბევრს შეიძლება შეეშინდეს, რომ მომავალში რუსეთმა ან ჩინეთმა ეს პრეცედენტი საკუთარი ბირთვული იარაღის გამოყენების გასამართლებლად გამოიყენონ. ტრამპს ყოველთვის ჰქონდა ბირთვული ომის ჯანსაღი შიში და მთელი თავისი მებრძოლი რიტორიკის მიუხედავად, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ამ გზას დაადგეს“, — დასძინა მან.