თურქი მეცნიერის, სელჩუკ იალჩინქაიას ხელმძღვანელობით მოქმედმა საერთაშორისო ასტრონომიულმა ჯგუფმა მზის სისტემის მიღმა ოთხი ახალი ეგზოპლანეტა აღმოაჩინა - მათგან ერთი თავისი ვარსკვლავის სასიცოცხლო ზონის შიდა კიდეზე მდებარეობს და შესაძლოა, ატმოსფეროც ჰქონდეს. პლანეტები დედამიწიდან 90 სინათლის წლითაა დაშორებული.
აღმოჩენები მოიცავს ორ პლანეტას, რომლებიც ბრუნავენ პატარა, ცივი ვარსკვლავის TOI-5799-ის გარშემო, და თითო პლანეტას TOI-1743-ისა და TOI-6223-ის გარშემო, და განხორციელდა AU Kreiken-ის ობსერვატორიისა და თურქეთის ეროვნული ობსერვატორიის მონაცემების გამოყენებით.
აღმოჩენები იყო იალჩინქაიას სადოქტორო ნაშრომის ნაწილი, რომელიც ეძღვნებოდა M ჯუჯა ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავი სუპერ-დედამიწისა და ნეპტუნის ზომის ოთხი პლანეტის აღმოჩენასა და დადასტურებას, და გამოქვეყნდა ჟურნალ Astronomy & Astrophysics-ის 2025 წლის ოქტომბრის ნომერში.
TOI-5799-ის გარშემო აღმოჩენილი ეგზოპლანეტებიდან ერთ-ერთი, TOI-5799c, თუმცა დედამიწიდან 90 სინათლის წლითაა დაშორებული, თავისი ვარსკვლავის სასიცოცხლო ზონაში მდებარეობს.
იალჩინქაიამ სააგენტო ანადოლუს (AA) განუცხადა, რომ მათი ჯგუფის მიერ აღმოჩენილი პლანეტები ადრე TESS-ის კოსმოსური ტელესკოპით იყო დაკვირვებული და ეგზოპლანეტების კანდიდატებად იქნა იდენტიფიცირებული.
ტელესკოპი აკონტროლებს ტრანზიტულ სიგნალებს კოსმოსში 30-დღიანი პერიოდულობით. დედამიწაზე მყოფი მკვლევარები კი ობსერვატორიის ტელესკოპებს იყენებენ იმის დასადგენად, თუ რომელი ვარსკვლავი იძლევა სიგნალს და არის თუ არა სიგნალი ამ ვარსკვლავიდან თუ ახლომდებარე სხვა ვარსკვლავიდან.
პოტენციური საცხოვრებლობა
იალჩინქაიამ განაცხადა, რომ მათ მიერ აღმოჩენილი პლანეტებიდან ერთ-ერთი, TOI-6223b, ნეპტუნის ზომისაა, მაგრამ თავის ვარსკვლავთან ძალიან ახლოს მდებარეობის გამო მას „ცხელ ნეპტუნს“ უწოდებენ. მიუხედავად იმისა, რომ პლანეტას ნეპტუნის მსგავსი რადიუსი აქვს, საჭიროა შემოწმდეს, თუ რა გაზებია მის ატმოსფეროში.
მეცნიერმა აღნიშნა, რომ მეორე პლანეტა, TOI-1743b, დაახლოებით 70%-ით დიდია დედამიწაზე, არის ხმელეთის პლანეტა და სავარაუდოდ, ვერ შეინარჩუნებს აქროლად გაზებს თავის ატმოსფეროში, რადგან ისიც თავის ვარსკვლავთან ძალიან ახლოს მდებარეობს და ამიტომაც ზედმეტად ცხელია.
იალჩინქაიამ განაცხადა, რომ TOI-5799 სისტემა გამოირჩევა როგორც ერთ-ერთი ვარსკვლავი, რომელიც ორი ახალ ეგზოპლანეტას მასპინძლობს; TOI-5799b და TOI-5799c ორივე დაახლოებით 70%-ით დიდია დედამიწაზე და სავარაუდოდ, ხმელეთის პლანეტებია.
TOI-5799b ცხელია, რადგან ის ვარსკვლავთან ახლოს ბრუნავს. TOI-5799c კი ვარსკვლავის სასიცოცხლო ზონაში მდებარეობს და თავის ორბიტას ყოველ 14 დღეში ერთხელ ასრულებს.
იალჩინქაიამ განაცხადა, რომ პლანეტის ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით 63 გრადუსი ცელსიუსია, წყალი შეიძლება თხევად მდგომარეობაში იყოს ზედაპირზე, მაგრამ ვინაიდან პლანეტის ატმოსფერო არ არის შესწავლილი, ის შეიძლება იყოს მოსალოდნელზე ბევრად ცხელი ან ცივი.
მეცნიერმა განაცხადა, რომ თუ ამ პლანეტაზე სიცოცხლე არსებობს, ბიო-კვალის დაკვირვება შესაძლებელი იქნება მის ატმოსფეროში და მომავალში ამის შესწავლით შეძლებენ საკითხის გარკვევას. იალჩინქაიას თქმით, ბევრ პლანეტაზე შეიძლება იყოს სიცოცხლე, მაგრამ თუ TOI-5799c-ზე სიცოცხლე არსებობს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელია.
