ინდოეთის დასავლეთ ბენგალის შტატში ნიპაჰის ვირუსის შემთხვევების ბოლოდროინდელმა მატებამ სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში შეშფოთება კვლავ გამოიწვია. ტაილანდში, მალაიზიასა და სხვა მეზობელ ქვეყნებში ხელისუფლებამ, პრევენციის მიზნით, აეროპორტებში შემოწმებები გაამკაცრა.

მიუხედავად იმისა, რომ ვირუსი იშვიათია, მაღალი სიკვდილიანობისა და ადამიანებს შორის გავრცელების პოტენციალის გამო, ეპიდაფეთქებების მონიტორინგი ჯანდაცვის უწყებებისთვის პრიორიტეტულია. მეცნიერები სიტუაციას ყურადღებით აკვირდებიან და ხაზს უსვამენ, რომ საჭიროა სიფრთხილე და არა პანიკა.

მაინც რა არის ნიპაჰის ვირუსი და რამდენად უნდა ინერვიულოს მოსახლეობამ?

რა არის ნიპაჰის ვირუსი?

ნიპაჰი არის იშვიათი ვირუსული ინფექცია, რომელიც ადამიანებზე ძირითადად ინფიცირებული ცხოველებისგან, განსაკუთრებით კი ხილის ხელფრთიანებისგან (ღამურებისგან) გადადის. დაავადება შეიძლება უსიმპტომოდ მიმდინარეობდეს, თუმცა, როგორც წესი, ძალიან საშიშია; მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 40%-დან 75%-მდე მერყეობს, რაც დამოკიდებულია ადგილობრივი ჯანდაცვის სისტემის გამოვლენისა და მართვის შესაძლებლობებზე.

ვირუსი შეიძლება ადამიანისგან ადამიანსაც გადაეცეს, თუმცა ეს პროცესი მარტივად არ ხდება. ექსპერტებისა და ევროპის დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ცენტრის (ECDC) თანახმად, ეპიდაფეთქებები, როგორც წესი, მცირე მასშტაბისაა და შედარებით ლოკალიზებული რჩება. ვაქცინები შემუშავების პროცესშია, თუმცა ჯერჯერობით დამტკიცებული ვაქცინა არ არსებობს.

რამდენად გავრცელებულია იგი?

ნიპაჰი პირველად 1999 წელს მალაიზიაში აღმოაჩინეს. მას შემდეგ მცირე მასშტაბის აფეთქებები თითქმის ყოველწლიურად ფიქსირდება, ძირითადად ბანგლადეშში. ინდოეთშიც პერიოდულად ვლინდება შემთხვევები.

დეკემბრის მონაცემებით, ჯამში 750 შემთხვევა დაფიქსირდა, საიდანაც 415 პაციენტი გარდაიცვალა. ეს მონაცემები ეკუთვნის „ეპიდემიური მზადყოფნის ინოვაციების კოალიციას“ (CEPI), რომელიც დაავადებების საფრთხეებს აკვირდება და სამედიცინო საშუალებების შემუშავებას აფინანსებს.

რა სიმპტომები აქვს?

ნიპაჰის პირველი სიმპტომები არასპეციფიკურია, როგორიცაა სიცხე, თავისა და კუნთების ტკივილი, რაც შეიძლება სხვა დაავადებებში აირიოს. ამას შეიძლება მოჰყვეს ნევროლოგიური ნიშნები, რომლებიც მწვავე ენცეფალიტზე (ტვინის ანთებაზე) მიუთითებს, ზოგიერთ ადამიანს კი სუნთქვის მძიმე პრობლემები უვითარდება.

სიმპტომები, როგორც წესი, ვირუსთან კონტაქტიდან რამდენიმე დღიდან ორ კვირამდე პერიოდში ვლინდება, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში უფრო ხანგრძლივი ინკუბაციური პერიოდიც დაფიქსირებულა. ჯანდაცვის წარმომადგენლები ამბობენ, რომ ადრეული გამოვლენა კრიტიკულია, რადგან ნევროლოგიური სიმპტომების გამოჩენისას მდგომარეობა შეიძლება სწრაფად გაუარესდეს.

ბავშვები, ხანდაზმულები და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მაღალი რისკის ქვეშ არიან. მძიმე შემთხვევებში მოსალოდნელია კრუნჩხვები და რამდენიმე დღეში კომაში ჩავარდნა. გადარჩენილთა უმეტესობა სრულად გამოჯანმრთელდება, თუმცა ზოგიერთს შეიძლება ხანგრძლივი ნევროლოგიური პრობლემები დარჩეს.

რამდენად უნდა ვინერვიულოთ?

მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ მიუხედავად მაღალი სიკვდილიანობისა, ნიპაჰს ჯერჯერობით არ გამოუვლენია ადამიანებს შორის გადადების უნარის გაზრდის ან მსოფლიოში მარტივად გავრცელების ნიშნები.

მეზობელმა პაკისტანმა, სადაც ნიპაჰის დადასტურებული შემთხვევა ჯერ არ ყოფილა, ინდოეთში განვითარებული მოვლენების გამო, პრევენციის მიზნით, საზღვრებზე კონტროლი გაამკაცრა.

სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სხვა ქვეყნებმაც გააძლიერეს უსაფრთხოების ზომები. ტაილანდის, მალაიზიის, სინგაპურის, ჰონგ-კონგის, ინდონეზიისა და ვიეტნამის აეროპორტებში დაზარალებული რეგიონებიდან ჩამოსული მგზავრებისთვის კოვიდ-ის მსგავსი ჯანმრთელობის შემოწმებები და ტემპერატურის კონტროლი კვლავ დააწესეს.

ანალოგიურად, ნეპალმაც დაიწყო მგზავრების შემოწმება კატმანდუსა და ინდოეთთან სახმელეთო საზღვარზე.

თუმცა, მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის თანახმად, ნიპაჰი კვლავ რჩება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან პრობლემად, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც ეპიდაფეთქებები ხშირია. ვირუსმა შეიძლება გამოიწვიოს ფერმის ცხოველების (მაგალითად, ღორების) მასობრივი განადგურებაც. მეცნიერები ასევე მიუთითებენ, რომ ხანგრძლივი ინკუბაციური პერიოდის გამო აეროპორტებში შემოწმება შეიძლება არაეფექტური იყოს, თუმცა გლობალური გავრცელება ნაკლებსავარაუდოა.

რა ვაქცინები და მკურნალობის მეთოდები არსებობს?

ამჟამად ნიპაჰის საწინააღმდეგო დამტკიცებული ვაქცინა ან წამალი არ არსებობს, თუმცა რამდენიმე კანდიდატზე ტესტირება გრძელდება. მათ შორისაა ოქსფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფიც, რომელიც კოვიდ-19-ის ერთ-ერთი ვაქცინის შექმნაში მონაწილეობდა.

მათ მიერ შემუშავებული ნიპაჰის ვაქცინა იმავე ტექნოლოგიას იყენებს და დეკემბერში ბანგლადეშში კლინიკური გამოცდის მეორე ფაზა დაიწყო. პროექტი ხორციელდება ბანგლადეშის დიარეული დაავადებების კვლევის საერთაშორისო ცენტრთან (ICDDR,B) თანამშრომლობითა და CEPI-ს დაფინანსებით.