ევროპა, რომელიც დიდი ხანია უკრაინა-რუსეთის ომის გამო რთულ გამოწვევებს გადის, ამჯერად გვალვისა და მდინარეების წყლის დონის რეკორდული კლების გამო სერიოზული ენერგეტიკული კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა.
საფრანგეთში, უნგრეთსა და რუმინეთში მდინარეებში წყლის დონის კლების გამო, ატომურ ელექტროსადგურებში წარმოება ან შეჩერდა, ან იძულებით შემცირდა სიმძლავრე. ასეთ პერიოდებში პირველი, რაც თავში მოგდის, რა თქმა უნდა, „ელექტროენერგიის გათიშვაა“, თუმცა კრიზისი შეიძლება ბევრად უფრო ღრმად გავრცელდეს. რადგან თითქმის არ არსებობს სფერო, რომელზეც ენერგია გავლენას არ ახდენს.
ექსპერტებს სჯერათ, რომ მომხდარი შეიძლება გამოვლინდეს ძალიან განსხვავებულ სფეროებში — სამრეწველო წარმოებიდან ტრანსპორტირებამდე, ხარჯების ზრდიდან კონკურენტუნარიანობის დაკარგვამდე.
ამ ეტაპზე, ისევე როგორც ევროპაში მიმდინარე მოვლენების შედეგების გაგება, მნიშვნელოვანია იმის გარკვევაც, თუ რა როლი შეიძლება შეასრულოს თურქეთმა აღნიშნულ კრიზისში. პროცესის შესახებ ენერგეტიკის ექსპერტ კუტალმიშ ერსოის ვესაუბრეთ...
თუ კრიზისი დიდხანს გაგრძელდება, ის სხვა ძალიან სერიოზულ პრობლემებს გამოიწვევს
ერსოი მომხდარ კრიზისს „ევროპის პრობლემების თვალსაჩინოდ გახდომად“ აფასებს. „გვალვა და წყლის დაბალი დონე, რა თქმა უნდა, პრობლემაა, მაგრამ მთავარი საკითხია ის, აქვს თუ არა სისტემას საკმარისი სარეზერვო სიმძლავრე, მოქნილი წარმოება, შენახვის შესაძლებლობა და ძლიერი ქსელური ინფრასტრუქტურა“, — ამბობს ის.
როდესაც გვალვა, ჰიდროენერგიის წარმოების შემცირება და ზაფხულის პერიოდში გაზრდილი მოთხოვნა ერთობლივად განიხილება, მიდგომა „საჭიროების შემთხვევაში იმპორტს განვახორციელებთ“ აღარ მუშაობს, ამბობს ერსოი. მაგალითად, მას მოჰყავს რუმინეთი, რომლის მეზობლებსაც მსგავსი პრობლემები აქვთ და ამიტომ ასეთ გარემოში არავის სურს ხელთ არსებული ენერგიის გაყიდვა.
ამ მომენტში ის საინტერესო ფრჩხილებს ხსნის: „საკითხი მხოლოდ ელექტროენერგიის მთლიან წარმოებაში არ არის. საქმე იმაშია, რომ ელექტროენერგია ხელმისაწვდომი იყოს საჭირო დროსა და საჭირო ადგილას. თუ ამას ვერ უზრუნველყოფთ, კრიზისები ღრმავდება. უნგრეთის მიერ ზოგიერთი სარკინიგზო სატვირთო ოპერაციის შეზღუდვა და მსხვილ კომპანიებზე „ნაკლები მოხმარების“ მოთხოვნით ზეწოლა აჩვენებს, რომ პრობლემა სწრაფად აისახება რეალურ ეკონომიკაზე. თუ ეს კრიზისი მოკლე დროში არ მოგვარდა, ამჯერად ისეთი სერიოზული პრობლემების წინაშე აღმოჩნდებით, როგორიცაა დაბალი სამრეწველო წარმოება, უფრო მაღალი ხარჯები და კონკურენტუნარიანობის დაკარგვა. შემდეგ კი ნახავთ, რომ ძვირადღირებული ენერგია თქვენი მუდმივი ტვირთი გახდება. თითოეული მათგანი კი საკმაოდ დიდ სირთულეებს იწვევს“.
ევროპას არ აქვს „გეგმა ბ“
აქ შესაძლოა ყველას აინტერესებდეს ის, თუ როგორ მოხდა, რომ ევროპას არ აქვს „გეგმა ბ“, რომლის სწრაფად განხორციელებაც იქნებოდა შესაძლებელი...
კუტალმიშ ერსოი იხსენებს, რომ ევროპა დიდი ხნის განმავლობაში ენერგეტიკული ტრანზიციის წარმატებას დადგმული განახლებადი სიმძლავრეებითა და წლიური წარმოების წილით ზომავდა. იგი მიუთითებს, რომ ისეთი ლოზუნგები, როგორიცაა დეკარბონიზაცია, ენერგეტიკული უსაფრთხოება და ხელმისაწვდომი ელექტროენერგია, ერთმანეთის ალტერნატივები არ არის.
უფრო მკაფიოდ რომ ვთქვათ, ის ამბობს, რომ ევროპამ სწრაფად შეამცირა მის ხელთ არსებული საიმედო სიმძლავრეები მანამ, სანამ სისტემა საკმარისად მოქნილი და მდგრადი გახდებოდა, და ახლა ამის მწარე შედეგებს იმკის.
შეუძლიათ თუ არა ევროკავშირის ქვეყნებს თურქეთისგან ელექტროენერგიის შეძენა?
სანამ ამ კითხვას უპასუხებდეს, ერსოი ხაზს უსვამს „საზღვარზე ნახშირბადის კორექტირების მექანიზმს“. ამ კანონით ევროკავშირმა გამოაცხადა, რომ მიიღებს მხოლოდ დაბალი ნახშირბადის შემცველობით წარმოებულ ელექტროენერგიას. ნებისმიერ პროდუქტზე, რომელიც ამას არ შეესაბამება, დამატებითი გადასახადი წესდება. ეს ზრდის ხარჯებს და იწვევს თურქეთის მიმზიდველობის დაკარგვას.
კუტალმიშ ერსოი მიმდინარე მოვლენებს განიხილავს არა როგორც „თურქეთის სავაჭრო პრობლემას“, არამედ როგორც „ევროპის ენერგეტიკული უსაფრთხოების პრობლემას“ და თავის სიტყვას ასე ასრულებს:
„თურქეთის მხრიდან ევროპაში ელექტროენერგიის ექსპორტის ამჟამინდელი მოცულობა საკმაოდ შეზღუდულია. სამაგიეროდ, ევროპის მხრიდან, კრიტიკულ საათებში, როდესაც მიწოდება შეზღუდულია, რამდენიმე ასეული მეგავატის დამატებით სიმძლავრესაც კი შეიძლება ბევრად უფრო მაღალი ფასი ჰქონდეს.
ევროკავშირის ქვეყნებისთვის მიუყიდველი ელექტროენერგია მხოლოდ თურქეთისთვის არ ნიშნავს ექსპორტის შეზღუდულ დანაკარგს... ევროპული პერსპექტივიდან ეს ნიშნავს მიწოდების ალტერნატიული წყაროების შემცირებას, ფასების უფრო სწრაფ ზრდას და კრიზისის პერიოდში სისტემის მანევრირების არეალის საგრძნობლად შემცირებას.
თუ ევროკავშირი იდეოლოგიური სიბრმავით მოქმედების ნაცვლად, კრიზისის მოგვარებასა და მომავალში მსგავსი პრობლემების თავიდან აცილებას ისახავს მიზნად, მან აუცილებლად უნდა ისწავლოს თურქეთის შესაძლებლობებისა და პოტენციალის უფრო მეტად გამოყენება“.
