აშშ-ის გამოძიება ირანში სკოლაზე თავდასხმაში შესაძლო ამერიკულ როლზე მიუთითებს

The New York Times-ისა და Reuters-ის მიერ ჩატარებული გამოძიების თანახმად, ირკვევა, რომ 28 თებერვალს ირანის სამხრეთში „შაჯარა ტაიებას“ დაწყებით სკოლაზე განხორციელებული ზუსტი საჰაერო დარტყმა ამერიკის შეერთებული შტატების სამხედრო ოპერაცია იყო.

ეს თავდასხმა აშშ-სა და ისრაელის მიერ ირანის წინააღმდეგ დაწყებული ერთობლივი ოპერაციის შემდეგ მშვიდობიან მოსახლეობაში მსხვერპლის ყველაზე მასშტაბური ცნობილი შემთხვევაა.

მიუხედავად იმისა, რომ პასუხისმგებლობა არცერთ მხარეს არ აუღია, მთელი რიგი მტკიცებულებები, მათ შორის თანამგზავრული ფოტოები და გადამოწმებული ვიდეომასალა, თავდასხმაში აშშ-ის მონაწილეობაზე მიუთითებს.

თეთრმა სახლმა თავდაპირველად „გამოძიების“ ჩატარების პოზიცია დაიკავა, მაღალჩინოსნებმა აღიარეს, რომ მტკიცებულებები აშკარად მიუთითებს სამხრეთის ოპერატიული ღერძიდან ნასროლ ამერიკულ საბრძოლო მასალაზე.

ირანის ჯანდაცვის წარმომადგენლებმა და სახელმწიფო მედიამ გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ სკოლაზე დილის საათებში განხორციელებული თავდასხმის შედეგად სულ მცირე 175 ადამიანი დაიღუპა, რომელთა უმეტესობა 7-დან 12 წლამდე ასაკის გოგონა იყო.

„უშეცდომო“ ზუსტი დარტყმები

The New York Times-ის მიერ მოპოვებული მტკიცებულებები, რომლებიც Planet Labs-ის ახალ თანამგზავრულ ფოტოებსაც მოიცავს, აჩვენებს, რომ სკოლის შენობა მძიმედ დაზიანდა ზუსტი დარტყმის შედეგად, რომელიც განხორციელდა ირანის რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის (IRGC) კუთვნილ მეზობელ საზღვაო ბაზაზე თავდასხმის პარალელურად.

კადრებში ჩანს, რომ მრავალჯერადი ზუსტი დარტყმის შედეგად „გუშაგთა“ სულ მცირე ექვსი შენობა განადგურდა.

აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების სამიზნეების იდენტიფიცირების ყოფილმა ექსპერტმა, უეს ჯ. ბრაიანტმა გაზეთთან ინტერვიუში კადრების შესწავლის საფუძველზე დაასკვნა, რომ ყველა შენობას, მათ შორის სკოლას, „უშეცდომო“ სიზუსტით მოხვდა, ხოლო ყველაზე სავარაუდო ახსნად „სამიზნის არასწორი იდენტიფიცირება“ დაასახელა; რაც გულისხმობს, რომ თავდამსხმელმა ძალებმა ტერიტორიას ისე დაარტყეს, რომ არ იცოდნენ იქ მშვიდობიანი მოსახლეობის ყოფნის შესახებ.

The Times-ის მიერ შესწავლილი ისტორიული თანამგზავრული ფოტოები აჩვენებს, რომ შენობა 2013 წელს რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის ბაზის ნაწილი იყო, თუმცა 2016 წლის სექტემბრისთვის ის ბაზას გამოეყო და სკოლად გადაკეთდა.

გამოძიება და საერთაშორისო სამართალი

აშშ-ის თავდაცვის მდივანმა პიტ ჰეგსეტმა აღიარა, რომ არმია ინციდენტს იძიებს. ოთხშაბათს გამართულ პრესბრიფინგზე მან განაცხადა: „რა თქმა უნდა, ჩვენი სამიზნე მშვიდობიანი მოსახლეობა არ არის. თუმცა ამ საკითხს ვსწავლობთ და ვიძიებთ“.

ანალოგიურად, სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ აღნიშნა, რომ აშშ განზრახ არ ამოიღებდა მიზანში სკოლას, ხოლო ამ საკითხთან დაკავშირებულ სხვა კითხვებზე თავდაცვის დეპარტამენტზე მიუთითა.

გაეროს ადამიანის უფლებათა ოფისმა გამჭვირვალე გამოძიებისკენ მოუწოდა და აღნიშნა, რომ „პასუხისმგებლობა იმ ძალებს ეკისრებათ, ვინც თავდასხმა განახორციელა“.

ოქსფორდის უნივერსიტეტის ომის სამართლის ექსპერტმა, იანინა დილმა The New York Times-თან ინტერვიუში ხაზგასმით აღნიშნა, რომ თავდამსხმელებს აქვთ ვალდებულება „გადაამოწმონ სამიზნის სტატუსი“.

საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის თანახმად, სკოლის ან სამოქალაქო ობიექტის განზრახ მიზანში ამოღება ომის დანაშაულად ითვლება.

მიუხედავად იმისა, რომ გამოძიება გრძელდება, აშშ-ის ოფიციალური პირები არ გამორიცხავენ ახალი მტკიცებულებების გამოჩენას, რომლებიც სხვა მხარეზე მიუთითებს, თუმცა არსებული მონაცემები — ფრენის მარშრუტებიდან დაწყებული ზუსტი დამიზნების მოდელებით დასრულებული — მყარად მიუთითებს იმაზე, რომ მინაბის ტრაგედიაზე პასუხისმგებელი ამერიკული საბრძოლო მასალაა.