ოფიციალური სახელწოდებით „შეთანხმება ეროვნული იურისდიქციის მიღმა არსებულ საზღვაო რაიონებში საზღვაო ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების შესახებ“ (BBNJ), რომელიც ცნობილია როგორც გარდამტეხი მნიშვნელობის „ღია ზღვის შეთანხმება“, საჭირო 60 რატიფიცირების მიღების შემდეგ, შაბათს, 17 იანვარს შევა ძალაში. ეს იქნება უმნიშვნელოვანესი ნაბიჯი საერთაშორისო წყლებში საზღვაო ბიომრავალფეროვნების დასაცავად.

გაეროს მიერ 2023 წელს მიღებული შეთანხმება ქმნის სამართლებრივ ჩარჩოს ღია ზღვაში დაცული ტერიტორიების შესაქმნელად და სავალდებულოს ხდის გარემოზე ზემოქმედების შეფასების ჩატარებას იმ საქმიანობებისთვის, რომლებმაც შესაძლოა ზიანი მიაყენონ მგრძნობიარე საზღვაო ეკოსისტემებს.

აქამდე, დაცვის ზომები ძირითადად შემოიფარგლებოდა ეროვნული და სანაპირო წყლებით იმ ღია ზღვებისთვის, რომლებიც ოკეანეების დაახლოებით ორ მესამედს მოიცავს, თუმცა ყოველგვარ ყოვლისმომცველ სამართლებრივ დაცვას მოკლებულნი იყვნენ.

თურქეთი შეთანხმების მხარეა

საზღვაო დაცვის ინსტიტუტის „საზღვაო დაცვის ატლასის“ მიხედვით, მსოფლიოში არსებული დაახლოებით 16,600 საზღვაო დაცული ტერიტორია ოკეანეების 9.6%-ს შეადგენს, თუმცა მათგან მხოლოდ 3.2%-ია მაღალი ან სრული დაცვის ქვეშ, რაც გულისხმობს მკაცრ შეზღუდვებს ისეთ საქმიანობებზე, როგორიცაა თევზჭერა.

სააგენტო „ანადოლუსთან“ საუბრისას, თურქეთის საზღვაო კვლევების ფონდის (TÜDAV) პრეზიდენტმა, ბაირამ ოზთურქმა, ეს შეთანხმება შეაფასა, როგორც ეპოქალური ნაბიჯი გლობალური ოკეანეების დაცვის საქმეში.

ოზთურქმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ღია ზღვის დაცული ტერიტორიები არ კრძალავს თევზჭერას ყველა საერთაშორისო წყალში; ამის ნაცვლად, ის ქმნის მტკიცე სამართლებრივ ჩარჩოს ყველა საქმიანობის დასარეგულირებლად, მათ შორის, კონკრეტულ დაცულ ზონებში თევზჭერის სრული აკრძალვის ჩათვლით.

მან ასევე დასძინა, რომ BBNJ შეთანხმების ეფექტიანმა იმპლემენტაციამ შესაძლოა მნიშვნელოვნად დაიცვას ღია ზღვის ბიომრავალფეროვნება და შეავსოს ოკეანეების მართვაში არსებული დიდი ხარვეზები.

ბურსის ტექნიკური უნივერსიტეტის საზღვაო კვლევების ფაკულტეტის წარმომადგენელმა, ლევენთ ბილგილიმ აღნიშნა, რომ შეთანხმება მონაწილე სახელმწიფოების დროშის ქვეშ მცურავ გემებსა და საერთაშორისო წყლებში განხორციელებულ ოპერაციებს დაავალდებულებს, დააკმაყოფილონ პასუხისმგებლობისა და ეკოსისტემების დაცვის უფრო მაღალი სტანდარტები.

ნოემბერში დაგეგმილი გაეროს კლიმატის ცვლილების კონფერენცია (COP31) თურქეთის ხმელთაშუა ზღვისპირა ქალაქ ანტალიაში გაიმართება, ხოლო ლიდერთა სამიტი სტამბოლშია დაგეგმილი.

სააგენტო „ანადოლუსთვის“ მიცემულ ინტერვიუში ბილგილიმ განაცხადა, რომ თურქეთის, როგორც BBNJ შეთანხმების მხარის, აქტიური მონაწილეობა ამ პროცესში აძლიერებს მის პოზიციას COP31-ის მასპინძლობისას, სადაც მოსალოდნელია, რომ ოკეანეებისა და კლიმატის კავშირები დღის წესრიგში მნიშვნელოვან ადგილს დაიკავებს.