ჩვენ ჩვეულებრივ დიდი მონაცემებისა და ხელოვნური ინტელექტის ასაკს ორთქლის ძრავის რევოლუციასთან ვაიდენტიფიცირებთ, თუმცა გეოგრაფიული აღმოჩენები შეიძლება გახდეს ამ მხრივ განსხვავებული საორიენტაციო წერტილი.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს აღმოჩენები ადამიანებს უბიძგებდა ახალი კომერციული, ეკონომიკური და პოლიტიკური სტრუქტურების შექმნისკენ, მაინც ვერ შეძლეს თანაბარი შესაძლებლობების უზრუნველყოფა ყველა ადამიანისთვის.

ისტორიის წერისას კი „აღმოჩენის" ტერმინი ემპათიის გარეშეა, რადგან 1493 წლამდე ამერიკაში უკვე სხვადახვა ცივილიზაციები ცხოვრობდნენ.

ამ ერთ-მხრივ ისტორიულ გაგებას სჭირდება მეტი ემპათია, რაც საშიში და არაადეკვატური მიდგომაა მომავლის თაობების განათლებისთვის.

დღეს, იმისთვის რომ ხელოვნური ინტელექტის სისტემები დაგვეხმარონ სამყაროს საიდუმლოებების შესწავლაში, სოფლის მეურნეობის გაუმჯობესებაში, რათა ყველას ქონდეს საკვებზე ხელმისაწვდომობა, და პრევენციული ჯანდაცვის სერვისების შემუშავებაში, ჩვენ გვჭირდება მიღწევა იმისა, რაც კაცობრიობას ჯერ არ გამოუვლენია: სამართლიანი ტექნოლოგიური განვითარება.

ამისთვის კი გვჭირდება კანონმდებლობა, რომელშიც ჩაშენებულია ეთიკა.

სწორედ ამიტომაა მნიშვნელოვანი, რომ ხელოვნური ინტელექტის სისტემების, რომლებიც სხვა ტექნოლოგიებზე უფრო კომპლექსური და პრაქტიკული არიან, განვითარება და გამოყენება კანონით იყოს რეგულირებული.

ამ მიზნით, 2023 წლის დეკემბერში ევროკავშირში მიღწეულ იქნა დროებითი შეთანხმება ხელოვნური ინტელექტის განვითარებისა და გამოყენების ყველაზე ყოვლისმომცველ რეგულაციაზე მსოფლიოში.

მაგრამ გავიხედოთ უკან, ხელოვნური ინტელექტის მარეგულირებელი ოდისეის ისტორიაში.

2010-იანი წლების ბოლოს კანონმდებლებს, იურისტებს, სამართლის, საინჟინრო და სოციალური მეცნიერებების სფეროში მომუშავე აკადემიკოსებს ერთი კითხვა აინტერესებდათ: რა უნდა გაკეთდეს?

ამ კითხვაზე პასუხები გარდაიქმნა ხელოვნური ინტელექტის ეთიკურ ჩარჩოებად, რომლებიც 2010-იანი წლების ბოლოს გამოქვეყნდა მსოფლიოს მრავალ ინსტიტუციაში.

ზოგიერთმა ეთიკურმა ჩარჩოებმა, როგორიცაა ევროკავშირის „ხელოვნური ინტელექტის ეთიკური სახელმძღვანელო სანდოობისთვის" (2019), საფუძველი დაუდო მომავლის რეგულაციებს.

იმავე დეკადაში გამოქვეყნდა ეროვნული ხელოვნული ინტელექტის სტრატეგიებიც SWOT ანალიზით.

ყველაზე კომპლექსური სტრატეგიებიდან ერთ-ერთი იყო თურქეთის პირველი ეროვნული ხელოვნული ინტელექტის სტრატეგიის ანგარიში, გამოქვეყნებული 2021 წელს თურქეთის მრეწველობისა და ტექნოლოგიების სამინისტროსა და პრეზიდენტის ციფრული ტრანსფორმაციის ოფისის მიერ, რომლის მუშაობაც ქვეყნის ციფრულ გზამკვლევს უჭერს მხარს.

2021 წელი კრიტიკული იყო ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის სტრატეგიისთვის, რადგან 27 წევრიანმა გაერთიანებამ გადაწყვიტა საერთო მარეგულირებელი ჩარჩოს შექმნა.

2019 წლის ხელოვნული ინტელექტის ეთიკური სახელმძღვანელოს საფუძველზე, ევროპის კომისიამ 2021 წელს წარმოადგინა ხელოვნული ინტელექტის სისტემების რეგულაცია, რომელმაც თითქმის საბოლოო ფორმა მიიღო.

მოსალოდნელია, რომ იგი გამოქვეყნდება ევროკავშირის ოფიციალურ ჟურნალში 2024 წლის ბოლომდე.

სირთულეებით სავსე გზები

მაგრამ გზა რთული იყო, ზოგჯერ კი - მიუვალი.

2023 წლის ნოემბერში, გაერთიანებული სამეფოს მიერ გამართული ხელოვნული ინტელექტის უსაფრთხოების სამიტისა და აშშ-ს აღმასრულებელი ბრძანების შემდეგ, ევროკავშირის სამმა დიდმა წევრმა ქვეყანამ - საფრანგეთმა, გერმანიამ და იტალიამ - გამოსცეს არაოფიციალური ტექსტი, რომლის მიზანი იყო ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის აქტის ტექნოლოგიურად ნეიტრალური და რისკებზე დაფუძნებული მიდგომის შენარჩუნება. მათ აღნიშნეს, რომ მანქანური სწავლების სისტემებთან დაკავშირებული რისკები უფრო დაკავშირებულია იმპლემენტაციასთან, და არა თვით ტექნოლოგიასთან.

მათ დაამტკიცეს, რომ ახალი მოდელების გენერაციული ხელოვნული ინტელექტის საფუძვლების შესახებ კანონმდებლობის ნაცვლად უნდა დაინერგოს ქცევის კოდექსები, რაც ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის აქტის სამუშაოს კიდევ უფრო რთულს ხდიდა.

საბედნიეროდ, საბოლოო ტექსტი კონსენსუსის გზით იქნა მიღებული, და წლების ძალისხმევა გამართლდა: ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის აქტი. ამასთან, ახლახან შეიქმნა ხელოვნული ინტელექტის საბჭო, რომელიც უზრუნველყოფს აქტის ეფექტურ იმპლემენტაციას.

როგორც აქტის დათმობილი ტექსტის პირველ მუხლშია მითითებული, ეს რეგულაცია მიზნად ისახავს ჯანდაცვის, უსაფრთხოების, ფუნდამენტური უფლებების, დემოკრატიის, კანონის უზენაესობისა და გარემოს დაცვის მაღალი დონის უზრუნველყოფას. ხელოვნული ინტელექტის აქტის მოქმედების სფერო ექსტრატერიტორიულია, GDPR-ის მსგავსად.

იმისდა მიუხედავად, არის თუ არა დაფუძნებული ევროკავშირის ტერიტორიაზე, ხელოვნული ინტელექტის აქტი ვრცელდება იმ ხელოვნული ინტელექტის სისტემების მომწოდებლებზე, რომლებიც უნდა განთავსდეს ევროკავშირის ბაზარზე ან გამოყენებული იქნეს ევროკავშირში.

ამიტომ, თუ თურქული ან აშშ-ს კომპანიას სურს პროდუქტის გაყიდვა ან მომსახურების გაწევა, მან უნდა დაიცვას ხელოვნული ინტელექტის აქტის წესები.

ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის აქტის ტექსტში არჩეული იქნა ტექნოლოგიურად ნეიტრალური მიდგომა. ეს იმიტომ, რომ აქტი მიზნად ისახავდა მუდმივად განვითარებადი ტექნოლოგიების წინაშე მოქნილობას.

ამგვარად, ხელოვნული ინტელექტის სისტემები შეძლებენ იმ შედარებით ახალი ტექნოლოგიების გამოყენებას, როგორიცაა გაძლიერებული რეალობა (AR) და ტვინ-მანქანის ინტერფეისი (ტექნოლოგია, რომელზეც დამოკიდებულია ილონ მასკის Neuralink), რომლებიც მალე გახდებიან ჩვენი ცხოვრების ნაწილი ახალი თაობის უსადენო საკომუნიკაციო ტექნოლოგიებთან ერთად.

გარდა ამისა, ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის აქტს გააჩნია რისკებზე ორიენტირებული მიდგომა. რისკი აქ გაგებულია როგორც რისკი ჯანდაცვის, უსაფრთხოებისა და ფუნდამენტური უფლებებისთვის. ეს რისკებზე დაფუძნებული მიდგომა გულისხმობს იურიდიული შესაბამისობის სქემას, რომელიც პირდაპირპროპორციულია იმ საფრთხეებისა, რომლებსაც ხელოვნული ინტელექტის სისტემები შეუძლიათ წარმოქმნან.

დაუშვებელი რისკების შემცველი ხელოვნული ინტელექტის სისტემები იკრძალება. მაგალითად, სამუშაო ადგილებსა ან საგანმანათლებლო დაწესებულებებში გამოყენებული ემოციების ამოცნობის სისტემები ითვლება დაუშვებელ რისკებად.

ამრიგად, ევროკავშირის ხელოვნული ინტელექტის აქტის თანახმად, ისეთი ხელოვნული ინტელექტის სისტემა, რომელიც გამოიყენება მუშაკების ან სტუდენტების განწყობის, სევდიანობის ან ბედნიერების, ან ყურადღების შეფასებისთვის, აიკრძალება.

ნებისმიერი AI-ზე დაფუძნებული საგანმანათლებლო ტექნოლოგიის პროგრამის მიმწოდებელმა ეს უნდა გაითვალისწინოს ევროკავშირის ბაზარზე შესვლისას.

მეორე მხრივ, თუ ხელოვნული ინტელექტის სისტემა წარმოადგენს მაღალ რისკს ევროპული რეგულაციის მიხედვით, ამ სისტემების მომწოდებლებს მოეთხოვებათ აუდიტის და სხვა პირობების შესრულება, რაც რეგულაციითაა გათვალისწინებული.

ხელოვნული ინტელექტის აქტის თანახმად, სამსახურში აყვანისას კანდიდატების გაცხრილვის ინსტრუმენტები იქნება მაღალი რისკის ხელოვნული ინტელექტის სისტემის მაგალითი. მას შემდეს, რაც ამ ინსტრუმენტების დაიწყეს გამოყენება სამუშაო განცხადებებსა თუ გასაუბრებებზე, გაჩნდა მრავალი იურიდიული საკითხი შეუთანხმებლობასა და დისკრიმინაციასთან დაკავშირებით.

ამიტომ, ნებისმიერი მაღალი რისკის ხელოვნული ინტელექტის სისტემის მომწოდებლის მსგავსად, ადამიანური რესურსების ტექნოლოგიების მიმწოდებლებმაც უნდა გაითვალისწინონ მარეგულირებელი შესაბამისობა და მასთან დაკავშირებული ტვირთი.

თუმცა, უფრო მძიმე ვალდებულებები დაწესებულია ზოგადი დანიშნულების ხელოვნული ინტელექტის მოდელების მომწოდებლებისთვის, როგორიცაა OpenAI-ს ChatGPT. დათმობილი ტექსტის თანახმად, ხელოვნული ინტელექტის სისტემის რეალურ სამყაროში ტესტირება აიკრძალება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საჭირო უსაფრთხოების ზომები იქნება გამოყენებული.

თუმცა, ინოვაციების მხარდაჭერის მიზნით, სამეცნიერო კვლევისა და განვითარების მიზნებისთვის სპეციფიკურად შემუშავებული და მომსახურებაში გაშვებული ხელოვნული ინტელექტის სისტემები და მოდელები გამოთიშულია ხელოვნული ინტელექტის აქტის მოქმედების სფეროდან.

OpenAI-ს მიერ 2022 წელს ChatGPT-ის გამოშვებამდე, ზოგიერთი ამტკიცებდა, რომ ეთიკური პრინციპები ან ქცევის კოდექსის პრაქტიკა საკმარისი იყო ხელოვნული ინტელექტის სისტემების რისკების თავიდან ასაცილებლად.

ძირითადად აშშ-ში იყო გავრცელებული მოსაზრება, რომ ნებისმიერი მარეგულირებელი მცდელობა ხელს შეუშლიდა ინოვაციებს. სწორედ ამიტომ აშშ გადადებდა ნებისმიერ მარეგულირებელ ძალისხმევას.

სანაცვლოდ, ობამას პრეზიდენტობის პერიოდიდან იქნა შემუშავებული ხელოვნულ ინტელექტთან დაკავშირებული გზამკვლევები. თუმცა, მინიმალური რეგულაციისა და მაქსიმალური ინოვაციის მიდგომამ ვერ გაამართლა, რადგან დიდი ენობრივი მოდელები ქმნიან მრავალ რისკს, რომლებიც მხოლოდ ეთიკური ჩარჩოებით ვერ იქნება აღმოფხვრილი.

ასე რომ, აშშ-ს პრეზიდენტის აღმასრულებელი ბრძანება ხელოვნურ ინტელექტზე გამოჩნდა სწორედ 2023 წლის ნოემბერში გაერთიანებული სამეფოს ხელოვნული ინტელექტის უსაფრთხოების სამიტის წინ.

აშშ-ს მაგალითს რომ შევხედოთ, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ რეგულაცია აღარ არის შორეული შესაძლებლობა. Open AI კომპანიის ChatGPT მოდელის, რომელიც 2022 წელს გახდა საჯარო, სწრაფმა განვითარებამ და შესაძლო ეფექტებმა დაიწყო ასახვა აშშ-ში.

გენერაციული ხელოვნული ინტელექტის მოდელების პირადი ცხოვრებისა და უსაფრთხოების რისკები გაცილებით მაღალია წინა ტექნოლოგიებთან შედარებით, ამიტომ ამ რისკების მინიმიზაცია შესაძლებელია ტექნოლოგიური ზომებისა და ეფექტური სამართლებრივი რეგულაციების საშუალებით.

ამის საფუძველზე, ხელოვნულ ინტელექტთან დაკავშირებული სამართლებრივი რეგულაციები შეტანილ იქნა აშშ-ს დღის წესრიგში. 30 ოქტომბერს გამოვლინდა აშშ-ს ხელოვნული ინტელექტის ყველაზე ყოვლისმომცველი წესების ჩარჩო.

ბრძანება მოითხოვს მეტ გამჭვირვალობას ხელოვნული ინტელექტის კომპანიებისგან იმის შესახებ, თუ როგორ მუშაობენ მათ მიერ შემუშავებული AI მოდელები. შესაბამისად, ის შექმნის რამდენიმე ახალ სტანდარტს, მაგალითად, ხელოვნური ინტელექტის მიერ შექმნილი შინაარსის ეტიკეტირებას.

ბრძანების მიზანია გაზარდოს „ხელოვნული ინტელექტის უსაფრთხოება", თეთრი სახლის თანახმად. თუმცა, ეჭვქვეშ დგას ბრძანების ეფექტურობა, რადგან იგი „ძალიან რბილია" და მისი სავალდებულო ხასიათი სადავოა.

აღსანიშნავია, რომ ტექსტი მოიცავს დეველოპერებისთვის ვალდებულებას, გაუზიარონ აშშ-ს მთავრობას ახალი ხელოვნული ინტელექტის მოდელების უსაფრთხოების ტესტების შედეგები, თუ ეს ტესტები გვიჩვენებს, რომ ტექნოლოგიამ შეიძლება რისკი შეუქმნას ეროვნულ უსაფრთხოებას.

2024 წელი მინიშნებაა ხელოვნული ინტელექტის განვითარებისა და გავრცელების მარეგულირებელ ძალისხმევაზე, რომელიც გადაიქცევა რეალური კანონებად, რომლებიც თან გაჰყვებიან მონაცემთა სტრატეგიების საფუძველზე მიღებულ კანონებს.

რადგან მონაცემები და მონაცემთა კონტროლი განსაზღვრავენ ხელოვნული ინტელექტის რევოლუციას, მონაცემთა მართვის, მონაცემთა დაცვისა და ღია მონაცემთა სივრცეების სამართლებრივი ჩარჩოების რეგულაცია იქნება ხელოვნული ინტელექტის სამართლის კორპუსი, ამ ტექნოლოგიის სპეციფიკურ წესებთან ერთად.

ნათელი მომავლისთვის, მნიშვნელოვანია ვიპოვოთ ფორმულა ხელოვნული ინტელექტის სამართლებრივი ჩარჩოსათვის, სადაც ყოველი მოსარგებლე სარგებელს მიიღებს ამ ტექნოლოგიებისგან.

წიგნში „ჰობიტი" ჯ.რ.რ. ტოლკინი ამბობდა, რომ პრობლემებისა და იდეალური მოვლენების გარეშე არ იქმნება ისტორიები; ყველა ისტორია ღირს მოსმენად რთულ და მღელვარე დროში.

დღეს, როგორც ხშირად ხდებოდა, ჩვენ ვართ რთულ და გაურკვეველ დროში. ასევე უფრო ხელმისაწვდომი და უფრო აზრიანია იყო დეტერმინისტი, ვიდრე უბრალოდ ოპტიმისტი.

და ტოლკინის ციტატა იქნება სახელმძღვანელო ძალა, რადგან ყველა ქმნის ახალ ისტორიებს ჩვენს ცხოვრებაში 21-ე საუკუნეში.