ზოგიერთი ქვეყანა, მათ შორის საფრანგეთი და ბრიტანეთი, ავსტრალიის მაგალითზე ბავშვებისა და ზოგიერთი მოზარდისთვის სოციალური მედიით სარგებლობის აკრძალვას განიხილავს; თუმცა ექსპერტები ჯერ კიდევ დაობენ ამ ნაბიჯის ეფექტიანობაზე.
აკრძალვის მომხრეები აფრთხილებენ ხელისუფლებებს, რომ საჭიროა ზომების მიღება ახალგაზრდების გაუარესებული ფსიქიკური ჯანმრთელობის წინააღმდეგ; სხვები კი მიიჩნევენ, რომ მტკიცებულებები არ არის ერთმნიშვნელოვანი და უფრო ნიუანსირებულ მიდგომას ითხოვენ.
გასულ თვეში ავსტრალია გახდა პირველი ქვეყანა, რომელმაც 16 წლამდე ასაკის პირებს ისეთი პოპულარული და მომგებიანი პლატფორმების გამოყენება აუკრძალა, როგორიცაა Instagram, Facebook, TikTok და YouTube.
საფრანგეთში ამჟამად განიხილავენ პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის მიერ მხარდაჭერილ კანონპროექტს, რომელიც 15 წლამდე ასაკისთვის მსგავს აკრძალვას ითვალისწინებს.
გამოცემა The Guardian გასულ კვირას წერდა, რომ ამერიკელი ფსიქოლოგი ჯონათან ჰაიდტი, რომელიც ავსტრალიის აკრძალვას ემხრობა, გაერთიანებული სამეფოს მთავრობის წარმომადგენლებთან სასაუბროდ მიიწვიეს.
ჰაიდტი თავის 2024 წლის ბესტსელერში „შეშფოთებული თაობა“ (The Anxious Generation) ამტკიცებს, რომ ეკრანებთან - განსაკუთრებით სოციალურ მედიასთან - ხანგრძლივი დროის გატარება ბავშვების ტვინის სტრუქტურას ცვლის და „ფსიქიკური ჯანმრთელობის ეპიდემიას იწვევს“.
პოლიტიკოსებზე გავლენის მიუხედავად, წიგნი აკადემიურ წრეებში საკამათოდ მიიჩნიეს. კანადელმა ფსიქოლოგმა ქენდის ოდჯერსმა წიგნის რეცენზიაში აღნიშნა, რომ მეცნიერება არ ადასტურებს იმ „საშინელ ისტორიას“, რომლის მოყოლასაც ჰაიდტი ცდილობს.
უთანხმოების მთავარი სფერო იმის დადგენაა, თუ ზუსტად რამდენად დიდია სოციალური მედიის გავლენა ახალგაზრდების ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. კუინზლენდის უნივერსიტეტის მკვლევარმა მაიკლ ნოეტელმა AFP-ს განუცხადა, რომ „მილიარდობით მომხმარებელზე მცირე გავლენები გროვდება“.
ნოეტელის თქმით, არსებობს „უამრავი მტკიცებულება“, რომ სოციალური მედია მოზარდებს აზიანებს. მისივე თქმით, ჰაიდტი იმაზე მეტად მართალია, ვიდრე ამას მისი ყველაზე მწვავე კრიტიკოსები აღიარებენ, თუმცა ნაკლებად მართალია, ვიდრე ამას მისი წიგნი გულისხმობს. ნოეტელმა ასევე დასძინა, რომ პოტენციური სარგებლის გათვალისწინებით, აკრძალვა არის „ფსონი, რომელიც ღირს ჩამოვიდეს“.
საფრანგეთის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ზედამხედველობის ორგანომ (ANSES) გასულ კვირას დაასკვნა, რომ სოციალურ მედიას ბევრი მავნე გავლენა აქვს მოზარდებზე - განსაკუთრებით გოგონებზე - თუმცა მხოლოდ ის არ არის ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაუარესების ერთადერთი მიზეზი.
ყველაფერი ზომიერად?
ნოეტელი ხელმძღვანელობდა გასულ წელს გამოქვეყნებულ კვლევას, რომელმაც 100-ზე მეტი მსოფლიო ნაშრომი მიმოიხილა ეკრანებსა და ბავშვთა ფსიქოლოგიურ პრობლემებს შორის კავშირის შესახებ. მკვლევარმა აღნიშნა, რომ ეს არის „მანკიერი წრე“, სადაც ეკრანთან გატარებული ჭარბი დრო (განსაკუთრებით სოციალური მედია და ვიდეო თამაშები) მოზარდებს კიდევ უფრო უბიძგებს ეკრანებისკენ.
თუმცა სხვა მკვლევრები საყოველთაო აკრძალვას სიფრთხილით ეკიდებიან. ადელაიდას უნივერსიტეტის მეცნიერი ბენ სინგჰი სამი წლის განმავლობაში 100 000-ზე მეტ ახალგაზრდა ავსტრალიელს აკვირდებოდა.
კვლევამ აჩვენა, რომ ფსიქოლოგიურად ყველაზე ცუდ მდგომარეობაში იყვნენ ისინი, ვინც სოციალურ მედიას ინტენსიურად (დღეში 2 საათზე მეტხანს) იყენებდნენ ან საერთოდ არ იყენებდნენ. ყველაზე კარგად კი თავს ზომიერი მომხმარებლები გრძნობდნენ.
„შედეგები აჩვენებს, რომ როგორც გადაჭარბებული შეზღუდვა, ისე გადაჭარბებული მოხმარება შესაძლოა პრობლემური იყოს“, - განუცხადა სინგჰმა AFP-ს. ისევ და ისევ, ჭარბი მოხმარებით ყველაზე მეტად გოგონები დაზარალდნენ, ხოლო სოციალური მედიისგან სრული იზოლაცია ყველაზე მავნე აღმოჩნდა მოზარდობის გვიან ეტაპზე მყოფი ბიჭებისთვის.
„ამაზრზენად ტოქსიკური“
ფრანგი ფსიქიატრი სერჟ ტისერონი დიდი ხანია აფრთხილებს საზოგადოებას ეკრანებისგან მომდინარე საფრთხეებზე. „სოციალური მედია ამაზრზენად ტოქსიკურია“, - განუცხადა მან AFP-ს.
თუმცა მას ეშინია, რომ ტექნოლოგიებში გათვიცნობიერებული ახალგაზრდები აკრძალვას ადვილად აუვლიან გვერდს, რაც ამავდროულად მშობლებს პასუხისმგებლობისგან გაათავისუფლებს.
„ბოლო წლებში დისკუსია პოლარიზდა სრულ აკრძალვასა და არაფრის კეთებას შორის“, - განაცხადა ტისერონმა და უფრო დაბალანსებული რეგულაციებისკენ მოუწოდა.
კიდევ ერთი გზაა ავსტრალიის ექსპერიმენტის შედეგების დალოდება. კემბრიჯის უნივერსიტეტის მკვლევარმა ემი ორბენმა აღნიშნა, რომ ერთ წელიწადში მეტი ინფორმაცია გვექნება აკრძალვის ეფექტიანობასა და მის გვერდით მოვლენებზე.
გასულ კვირას ავსტრალიის ონლაინ უსაფრთხოების ზედამხედველმა განაცხადა, რომ ტექნოლოგიურმა კომპანიებმა 16 წლამდე მომხმარებლებისთვის უკვე 4,7 მილიონი ანგარიში დაბლოკეს.
