კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში ქვეყნის ისტორიაში ებოლას ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად გავრცელებადი ეპიდემია მძვინვარებს, რის გამოც დაინფიცირების შიში რეგიონის მოსახლეობას დიდ საფრთხეს უქმნის. ეპიდემიის ეპიცენტრში, ქალაქ ბუნიაში მცხოვრები 28 წლის ალინ კასივა უკვე ერთი კვირაა, ყოველდღიურად უვლის თავის ავადმყოფ დედას.
„ის ჩემი ოჯახის ერთადერთი გადარჩენილი წევრია, მას ვერ მივატოვებ“, - ამბობს კასივა და აღნიშნავს, რომ ინფექციის რისკის მიუხედავად, დედის საავადმყოფოში გადაყვანის ეშინია. „ამ დღეებში გვესმის, რომ იქ ბევრი ადამიანი კვდება, მათ შორის ექთნებიც“, - დასძენს იგი. კასივა, რომელსაც იაფიანი ნიღბის გარდა სხვა დამცავი აღჭურვილობა არ გააჩნია, იმ ქალების სიმბოლოა, რომლებიც აღმოსავლეთ კონგოში პირველები უვლიან ავადმყოფებს და სამედიცინო მუშაკებზე მეტად დგანან დაინფიცირების საფრთხის წინაშე.
ბუნიაში მდებარე „კარიბუნი ვა მამან“ მეან-გინეკოლოგიური კლინიკის დირექტორმა, დოქტორმა ფურაჰა ელისაბედმა მდგომარეობის შეფასებისას ხაზი გაუსვა ქალების როლს: „სწორედ ქალია ის, ვინც ავადმყოფს ბანს, აჭმევს, რეცხავს მის დასვრილ თეთრეულს და ყველაფერს აკეთებს“.
„ეპიდემიის სახეობა საფრთხეს ზრდის: მკურნალობა და ვაქცინა არ არსებობს“
ებოლას იშვიათი სახეობის, „ბუნდიბუგიოს“ ვარიანტის წინააღმდეგ, რომელმაც ამჟამინდელი ეპიდემია გამოიწვია, დამტკიცებული მკურნალობა ან ვაქცინა არ არსებობს. სამედიცინო მუშაკებიც კი აცხადებენ, რომ თავის დასაცავად აკლიათ ნიღბები, ხელთათმანები და სხვა სასიცოცხლო აღჭურვილობა. ეს ვითარება განსაკუთრებით მძიმე არჩევანის წინაშე აყენებს ორსულებს. 32 წლის ანი ეკიამბო, რომელიც 5 თვის ორსულია, ამბობს: „როდესაც ვხედავთ, როგორ კვდებიან ადამიანები და თვით ის ექთნებიც კი, რომლებიც ჩვენ გვ მკურნალობენ, შეუძლებელია არ გეშინოდეს“. ამის გამო იგი კლინიკაში საკონტროლო შემოწმებებზე მისვლას ერიდება.
წარსულმა ეპიდემიებმაც ყველაზე მეტად ქალები დააზარალა
„ბუნდიბუგიოს“ იშვიათ ვარიანტზე ტესტირების დაგვიანების გამო, ეპიდემია კვირების განმავლობაში ვერ გამოვლინდა. კონგოს ოფიციალურმა პირებმა ოთხშაბათს განაცხადეს, რომ დადასტურებულია 344 შემთხვევა, მათ შორის 60 გარდაცვალება. მეზობელ უგანდაში კი დაფიქსირდა 15 დადასტურებული შემთხვევა, რომელთაგან ერთი ფატალურად დასრულდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ინფიცირებული ქალების ზუსტი რაოდენობა ჯერ ცნობილი არ არის, ისტორიული მონაცემები აჩვენებს, რომ ებოლას ეპიდემიები ქალებს უფრო მეტად აზარალებს. გაეროს ქალთა ორგანიზაციის (UN Women) მონაცემებით, 1970-იანი წლების პირველი ეპიდემიისას დაღუპულთა 56%-ს ქალები შეადგენდნენ, ხოლო 2018-2020 წლების ყველაზე მომაკვდინებელი ეპიდემიის დროს შემთხვევების თითქმის ორი მესამედი ქალებსა და გოგონებზე მოდიოდა.
გაეროს ქალთა ორგანიზაციის ჰუმანიტარული დახმარების ხელმძღვანელმა სოფია კალტორპმა აღნიშნა: „ველით, რომ ამჟამინდელ ეპიდემიაშიც იგივე სურათი განმეორდება. ებოლას გავრცელება სოციალურ რეალობას მიჰყვება; ვირუსი გადადის მოვლის სერვისების, საოჯახო საქმეების, პირველადი ჯანდაცვისა და დაკრძალვის ტრადიციების მეშვეობით“. ცნობილია, რომ რეგიონის ბევრ თემში ცხედრებს დასაკრძალად სწორედ ქალები ამზადებენ.
„დამცავი აღჭურვილობის ნაკლებობა სიცოცხლეს საფრთხეს უქმნის“
კლინიკა „კარიბუნი ვა მამანის“ პერსონალი აცხადებს, რომ მიუხედავად არაერთი მოთხოვნისა, ეპიდემიის დაწყებიდან დღემდე მათ არანაირი ინდივიდუალური დაცვის საშუალება არ მიუღიათ. ექიმებსა და ექთნებს უწევთ სიმპტომების მქონე პაციენტების გასინჯვა მინიმალური დაცვით, სანამ მათ დიდ სამკურნალო ცენტრებში გადაიყვანენ, რაც ინფიცირების რისკს ზრდის.
ორგანიზაცია „ქალთა სოლიდარობა ინკლუზიური მშვიდობისა და განვითარებისთვის“ პრეზიდენტმა ჟულიენ ლუსენგემ აღნიშნა, რომ სხვადასხვა პარტნიორებისგან მხოლოდ ხელის სადეზინფექციო საშუალებები და რამდენიმე ნიღაბი მიიღეს. მისი თქმით, ეს დეფიციტი საფრთხეში აგდებს იმ ქალებსაც, რომლებიც სახლში უვლიან ახლობლებს და არც კი იციან, რომ ეს ებოლაა.
ორგანიზაცია „ექიმები საზღვრებს გარეშე“ (MSF) აფრთხილებს, რომ ვირუსი იმაზე სწრაფად ვრცელდება, ვიდრე დახმარების ღონისძიებები ხორციელდება. MSF-ის ოპერაციების დირექტორის მოადგილემ, დოქტორმა ალან გონსალესმა განაცხადა: „ეპიდემიის რეალური მასშტაბები და სიმძიმე ზუსტად არავინ იცის“.
კონფლიქტები და გეოგრაფიული პირობები რეაგირებას ართულებს
ეპიდემია რთულ გეოგრაფიულ და უსაფრთხოების პირობებში ვრცელდება. იტურის პროვინცია დედაქალაქ კინშასიდან 1000 კილომეტრზე მეტითაა დაშორებული და იქ არსებული სამედიცინო დაწესებულებები ინფრასტრუქტურისა და აღჭურვილობის ნაკლებობას განიცდიან.
ტერორისტულ ორგანიზაცია დაეშ-თან დაკავშირებული „დემოკრატიული ალიანსის ძალები“ (ADF) და ეთნიკური დაჯგუფებების თავდასხმები კიდევ უფრო აფერხებს ეპიდემიასთან ბრძოლას. რეგიონში ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე კონფლიქტებით გამოწვეული უნდობლობა ხალხს კლინიკებისგან შორს აკავებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პაციენტებს სახლში კვლავ ქალები უვლიან.
დედათა და ბავშვთა სიკვდილიანობის რისკი
კლინიკებში ვირუსის გადადების შიში საყოველთაო გახდა. გაეროს ქალთა ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ ორსული ქალები, სამედიცინო სერვისებთან ხშირი კონტაქტის გამო, შესაძლოა უფრო მეტად დაუცველნი აღმოჩნდნენ. ჟულიენ ლუსენგე კი აფრთხილებს, რომ კლინიკებისგან თავის არიდება ნიშნავს მშობიარობამდე და მშობიარობის შემდგომი სასიცოცხლო კონტროლის გამოტოვებას: „ჩვენ ვდგავართ როგორც დედების, ისე ბავშვების სიკვდილიანობის მაჩვენებლის გაზრდის რისკის წინაშე“.
