ოთხშაბათს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) გამოაცხადა გლობალური საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საგანგებო მდგომარეობა mpox ვირუსული ინფექციის სასიკვდილო ახალი ვარიანტის გამო. მისი აღმოჩენა და სწრაფი გავრცელება კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და მეზობელ აფრიკულ ქვეყნებში ჯანმო-ს გენერალურმა დირექტორმა ტედროს ადჰანომ გებრეიესუსმა უწოდა „ძალიან შემაშფოთებელი".

მეცნიერებმა მას „მაიმუნის ვირუსი" უწოდეს, რაც დაავადება პირველად საზოგადოების ყურადღების ცენტრში მოექცა, 2022 წლის 28 ნოემბერს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტების, განსაკუთრებით აფრიკული ქვეყნების ზეწოლის ქვეშ, ჯანმო-მ სახელი შეცვალა mpox-ით.

მაშინ სამედიცინო ჟურნალმა "ლანცეტმა" აღნიშნა, რომ „მრავალ გაურკვევლობასა და სამეცნიერო საკითხთან ერთად, ამ აფეთქებამ ასევე გამოავლინა ჩვენი საზოგადოების სამწუხარო ჩვევები: სტიგმა, რასიზმი და დისკრიმინაცია."

იმ სამედიცინო პუბლიკაციის გაფრთხილებით, ონლაინ ფორუმებზე ადამიანები „აკეთებდნენ რასისტულ და მიუღებელ კომენტარებს, რომლებშიც დაავადების სახელწოდებას („მაიმუნების დაავადება") აფრიკელ ხალხს უკავშირებდნენ. ნებისმიერი სტიგმით გამოწვეული ზიანის გარდა, ინფექციური დაავადებების შემთხვევაში, მოსახლეობის ჯგუფების სტიგმატიზაცია დამატებით ზიანს აყენებს, რადგან ეს ხალხს აშორებს დიაგნოსტიკის, ვაქცინაციისა და მკურნალობის ძიებისგან."

არსებობს დაავადებების სახელწოდებებთან დაკავშირებული კონტროვერსიის ხანგრძლივი ისტორია, და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტები უფრო ფრთხილად ეკიდებიან მათ სახელდებას, ცდილობენ რა არ დაარქვან გეოგრაფიული ადგილების, ადამიანთა ჯგუფების, ან თუნდაც ცხოველების სახელები, რომლებსაც შესაძლოა საერთოდ არ ჰქონდეთ კავშირი ამ დაავადებასთან. ასეთმა სახელდებებმა შეიძლება გამოიწვიოს საშინელი რეალური შედეგები და შექმნას მცდარი წარმოდგენები დაავადებების წარმოშობისა და გავრცელების შესახებ.

რა არის ამ სახელში?

მაგალითად, როგორც რეიჩელ ვიზერსი წერს Slate-ისთვის, 1918-20 წლების H1N1 პანდემია კანზასში დაიწყო, მაგრამ „ესპანური გრიპის" სახელით გახდა ცნობილი პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) დროინდელი „გეოპოლიტიკური ძალების" გამო. „დაავადების აფეთქების შესახებ ინფორმაცია იჩაგრებოდა ან მნიშვნელოვნად მცირდებოდა გერმანიაში, საფრანგეთში, გაერთიანებულ სამეფოსა და აშშ-ში. მაგრამ ესპანეთი, შვეიცარიის მსგავსად, ნეიტრალური იყო ომში, და მის მედიას არ ჰქონდა პრობლემა გაეშუქებინა გადამდები დაავადების აფეთქება, რომელიც მის მოსახლეობას ასუსტებდა, რამაც შექმნა მცდარი შთაბეჭდილება, თითქოს ეს იყო ესპანური დაავადება."

ტრიზომია 21-ს, ანუ დაუნის სინდრომს, ოდესღაც მონღოლიზმი ეწოდა. გენეტიკოსებისა და სხვების ერთობლივი ძალისხმევა დასჭირდა რასისტული ტერმინოლოგიის ეტაპობრივად გაუქმებას, სანამ ნეიტრალური ტერმინი არ მიიღებოდა საერთო ენაზე.

უფრო ახლო წარსულში, 2020 წელს, მაშინდელი აშშ-ს პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა ახალი კორონავირუსის "ჩინურ ვირუსად" მოხსენიების გამო. რესპუბლიკელი კანონმდებლების მიერ გამოყენებული სხვა ტერმინები მოიცავდა: "ჩინურ გრიპს", "ჩინურ კორონავირუსს" და "უხანის კორონავირუსს." ამ ტერმინების რასისტული და ქსენოფობიური შინაარსის გამო გაჩენილი კრიტიკის საპასუხოდ, ტრამპმა კიდევ უფრო გაამძაფრა თავისი რიტორიკა.

„ეს სახელი სულ უფრო და უფრო შორდება ჩინეთს, ჩინური ვირუსის დარქმევის ნაცვლად... უდავოდ, [მას] უფრო მეტი სახელი აქვს, ვიდრე ნებისმიერ სხვა დაავადებას ისტორიაში... შემიძლია დავასახელო... კუნგ-ფლუ, შემიძლია დავასახელო სახელების 19 სხვადასხვა ვერსია," - ასე წამოძახა მან 2020 წლის ივნისში ოკლაჰომაში გამართულ მიტინგზე.

იმ დროს, ბევრს მიაჩნდა, რომ მისი სიტყვების შერჩევა იყო ყურადღების გადატანის მცდელობა აშშ-ში ახალი კორონავირუსის შემთხვევების მზარდი რაოდენობის მისი ადმინისტრაციის მიერ ცუდად მართვიდან. მათი აზრით, ის გადააბრალებდა პასუხისმგებლობას სხვებს და ამ პროცესში საფრთხეს უქმნიდა აზიური წარმოშობის ამერიკელების სიცოცხლეს. 2020 წლის 19 მარტიდან 2021 წლის ივნისამდე, Stop AAPI Hate-ის მიერ დაფიქსირდა 'აზიელთა საწინააღმდეგო' 9000-ზე მეტი ინციდენტი.

„იმიტომ, რომ ის ჩინეთიდან მოდის. ეს სულაც არ არის რასისტული, სულაც არ არის“, - დაიცვა თავი მან პრესკონფერენციაზე. "მინდა ვიყო ზუსტი."

მიუხედავად ამისა, WHO-ს მიერ დანიშნული ზუსტი ტერმინები იქნებოდა „Covid-19“ ან „SARS-CoV-2“ და ტრამპის დაჟინებული მოთხოვნა, დაერქვა მას სხვა სახელი, იყო არაზუსტი, მავნე და სავარაუდოდ პოლიტიკური. აშშ-ჩინეთის ურთიერთობები დიდი ხანია რთული და დაძაბულია, რადგან ორი ეკონომიკური გიგანტი ძალაუფლებისა და გავლენის გეოპოლიტიკურ ბრძოლაშია ჩართული.

„ჯანსაღ ცივილიზაციაში" საცხოვრებლად, 2022 წლის დეკემბერში ჟურნალმა Lancet-მა გვირჩია, რომ საზოგადოებამ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა "და მკაცრად დაგმო ასეთი მიუღებელი პრაქტიკა" დაავადების სტიგმატიზაციისას მათი სახელით. „ვირუსებისა და მათი დაავადებების აღმოჩენისას ნეიტრალური სახელების მიღება პირველი ნაბიჯია, მაგრამ რა თქმა უნდა არ იქნება საბოლოო გამოსავალი, თუ ჩვენ არ შევცვლით ადამიანის ქცევას“.