დეკემბრის დასაწყისში გამოქვეყნებულმა ამერიკის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიის ახალმა დოკუმენტმა გამოავლინა ერთგულება მიდგომისადმი, რომელსაც „ტრამპის შემავსებელი დოქტრინა“ ეწოდება. ეს მიდგომა წარმოადგენს 1823 წლის მონროს დოქტრინის 21-ე საუკუნეზე მორგებულ ვერსიას, რომელიც ამტკიცებს, რომ აშშ-მა ამერიკის კონტინენტზე უპირატესობა უნდა დაამყაროს.

ტრამპის ადმინისტრაციამ, ერთ თვეზე ნაკლებ დროში, ეს სიტყვები ქმედებაში მოიყვანა.

აშშ-მა 3 იანვარს ვენესუელაში ოპერაცია „მტკიცე გადაწყვეტილება“ დაიწყო. ამ ოპერაციამ, მსოფლიოში ნავთობის უდიდესი მარაგების მქონე ვენესუელაში, პრეზიდენტ ნიკოლას მადუროსა და მისი მეუღლის, სილია ფლორესის დაკავება და სულ მცირე 40 ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია.
ვენესუელას წინააღმდეგ ტრამპის ოპერაციამ, რომელიც კვირების განმავლობაში ნარკოტიკებით ვაჭრობაში სავარაუდოდ ჩართული გემების წინააღმდეგ მუქარისა და თავდასხმების შემდეგ განხორციელდა, განგაშის ზარები ატეხა მთელ მსოფლიოში და დაგმო როგორც შეერთებული შტატების მოკავშირეებმა, ასევე მტრებმა.

შუაღამისას ჩატარებულმა ოპერაციამ უკან მრავალი პასუხგაუცემელი კითხვა დატოვა: რა მოუვა ვენესუელას მადუროს ლიდერობის გარეშე? შეძლებს თუ არა აშშ განახორციელოს რეჟიმის შეცვლა, რომელზეც მუშაობს? და როგორ რეაგირებას მოახდენს ლათინური ამერიკის დანარჩენი ნაწილი სუვერენული ერის არჩეულ ლიდერზე განხორციელებულ ამ თავდასხმაზე?

მაგალითად, ალექსანდრე სტოუნი, რომელიც ლათინური ამერიკის საკითხების ექსპერტია და იორკის უნივერსიტეტში მკვლევარად მუშაობს, ამბობს, რომ ვაშინგტონის დეტალური გეგმების მიუხედავად, სოციალისტურმა ვენესუელამ აქამდე მყარად დარჩენა მოახერხა.

სტოუნმა TRT World-ისთვის მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა: „პოლიტიკური წესრიგის არსი, რომელმაც ჩამოაყალიბა 'ჩავიზმი' — მემარცხენე პოპულისტური პოლიტიკური იდეოლოგია, რომელიც წარსულში ვენესუელის პრეზიდენტ ჰუგო ჩავესის მიერ იქნა პოპულარიზებული — აგრძელებს გადარჩენას და ვენესუელის მართვას“.

„ჩავიზმი“, რომელიც ინგლისურში ასევე ცნობილია როგორც Chavism ან Chavezizm, მხარს უჭერს სოციალური კეთილდღეობის პროგრამებს, ინდუსტრიის, მათ შორის ნავთობის სექტორის ნაციონალიზაციას და მტკიცედ ეწინააღმდეგება ნეოლიბერალურ ეკონომიკურ პოლიტიკას.

ჩავესი გადაურჩა არაერთ სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობას მისი ხელისუფლების წინააღმდეგ, მათ შორის 2002 წელს აშშ-ის მიერ მხარდაჭერილ, თუმცა წარუმატებელ სამხედრო ჩარევას.

ავტობუსის ყოფილი მძღოლი და მოგვიანებით პროფკავშირების ლიდერი მადურო, 2013 წელს ჩავესის ნაცვლად ქვეყნის პრეზიდენტი გახდა.
ვენესუელამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ვიცე-პრეზიდენტი დელსი როდრიგესი, რომელმაც მადუროს დაპატიმრების შემდეგ დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა, და შინაგან საქმეთა მინისტრი დიოსდადო კაბელო, რომელმაც ქუჩებში ხალხის მხარდაჭერა მოიზიდა, მიმდინარე მოვლენების წინააღმდეგ გამომწვევი პოზიცია დაიკავა.

გადარჩება თუ არა „ჩავიზმი“?

ექსპერტები ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-მა მადურო დააკავა, ვენესუელის სოციალისტური მმართველობა დგას პლატფორმაზე, რომელსაც არა მხოლოდ ერთი ლიდერი, არამედ სხვებიც უჭერენ მხარს.
ვენესუელას ამ პროცესში მხარს უჭერენ ლათინური ამერიკის სოციალისტური მმართველობის მქონე სახელმწიფოები, როგორიცაა კუბა და ნიკარაგუა, ასევე ჩინეთი და რუსეთი — ქვეყნები, რომლებიც კომუნისტური პარტიის მმართველობის ქვეშ არიან და ანტიდასავლურ პოზიციას იკავებენ.

სტოუნი ამბობს: „კაბელიო, როდრიგესი და მათი გარემოცვა მკაცრი ხაზის მომხრეები არიან. სოციალური ძალები, რომლებიც შეიარაღებულ ძალებთან ერთობაში კარაკასის ქუჩებს ავსებენ, უკმაყოფილო არიან იმით, რომ აშშ-ის იმპერიალიზმმა ასე ადვილად გაიტაცა მათი პრეზიდენტი. ამჟამად მთავრობაზე დიდია ზეწოლა, რათა გააგრძელოს წინააღმდეგობის გაწევა აშშ-ის მოთხოვნებისადმი“.
იგი აღნიშნავს, რომ სოციალურ მედიაში ჩავესის იდეოლოგიის მქონე მრავალმა გუბერნატორმა დაადასტურა საკუთარ შტატებზე კონტროლის შენარჩუნება.

როდრიგესმა ვენესუელელებისადმი ტელევიზიით მიმართვისას განაცხადა, რომ ლათინური ამერიკის დიდი ნაწილი, მათ შორის მათი ნავთობით მდიდარი სახელმწიფო, „აღარასოდეს გახდება რომელიმე იმპერიის კოლონია“, რითაც მიანიშნა წარსულში ესპანელების მიერ დამყარებულ კოლონიურ მმართველობაზე.

აშშ-ს ასევე განხორციელებული აქვს მრავალი სამხედრო ოკუპაცია ლათინურ ამერიკაში — მექსიკიდან დომინიკის რესპუბლიკამდე, კუბამდე და ბოლოს პანამამდე.

ვენესუელის თავდაცვის მინისტრმა ვლადიმერ პადრინო ლოპესმა ასევე მოუწოდა მოქალაქეებს, გაერთიანდნენ აშშ-ის „ოკუპაციის“ წინააღმდეგ და „იბრძოლონ თავისუფლებისთვის“.
სანამ ტრამპი ამტკიცებდა, რომ როდრიგესი მზად იყო დაჰყოლოდა აშშ-ის მოთხოვნებს ვენესუელის ნავთობის სექტორში შესვლასა და პროვაშინგტონური მთავრობის ჩამოყალიბებაზე, როდრიგესმა ოპერაცია „მტკიცე გადაწყვეტილება“ „ბარბაროსულად“ შეაფასა და განაცხადა, რომ ამერიკის ხელმძღვანელობასთან შეთანხმებას არ აპირებს.

ჯეიმს მაჰონ უმცროსი, უილიამსის კოლეჯის პოლიტოლოგიის პროფესორი და ლათინური ამერიკის პოლიტიკის ექსპერტი, ვარაუდობს: „ყველაზე მძაფრი წინააღმდეგობა დიოსდადო კაბელიოს მოკავშირეებთან ერთად კუბის სამხედრო დაზვერვის მხრიდან იქნება. თუმცა, ამაში მთელი სახელმწიფო არ მიიღებს მონაწილეობას“.

აშშ-ის ზოგიერთი ოფიციალური პირი ამტკიცებდა, რომ კუბის დაზვერვა მადუროს უსაფრთხოებას უზრუნველყოფდა. ტრამპმა მადუროს დაკავების შემდეგ მიცემულ ინტერვიუში მსგავსი ვარაუდი გამოთქვა: „ბევრი კუბელი დაიღუპა. ისინი მადუროს იცავდნენ. ეს არ იყო კარგი ნაბიჯი“.

საერთაშორისო ექსპერტი გეოპოლიტიკურ კონფლიქტებში, დენ სტეინბოკი კი დარწმუნებული არ არის, რომ ვენესუელის წინააღმდეგობამ მნიშვნელოვან შედეგს მიაღწიოს აშშ-ის სრული სამხედრო ზეწოლისა და ფარული ოპერაციებით მხარდაჭერილი მაქსიმალური ეკონომიკური ზეწოლის პირობებში.

სტეინბოკმა TRT World-ს განუცხადა: „როგორც ტრამპის ახალი ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია აჩვენებს, ლათინური ამერიკის ყველა ქვეყანა ახლა პოტენციურად აშშ-ის ბუნებრივი რესურსების სამიზნეებს შორისაა. ირონიულია, რომ აშშ თავადვე ძირს უთხრის იმ წესებზე დაფუძნებულ წესრიგს, რომელსაც, მისივე მტკიცებით, წარმოადგენს“.

სტოუნის აზრით, მადუროს ძალადობრივი გზით ჩამოცილებამ შესაძლოა აიძულოს „ჩავიზმის“ ქვედა რგოლები, მიიღონ ტრამპის მაქსიმალური მოთხოვნები. მათ შესაძლოა მოუწიოთ ნავთობის ინდუსტრიის პრივატიზება და ვენესუელის სახელმწიფოს ნარკოტრაფიკთან სავარაუდო კავშირების გაწყვეტა.

ექსპერტების თქმით, სანამ აშშ მიზანში იღებდა მრავალ სამხედრო ბაზას, მათ შორის ფორტ ტიუნას კომპლექსს, სადაც ქვეყნის თავდაცვის სამინისტრო მდებარეობს, ტრამპის ადმინისტრაციას, რომელიც დიდი ხანია მსოფლიოს მშვიდობის დამყარებას ჰპირდება, არ სურდა, რომ მისი ოპერაცია ოკუპაციას დამსგავსებოდა. მადურო და მისი მეუღლე ფორტ ტიუნაში დააკავეს.

სტოუნი, ვაშინგტონთან კარაკასის მხრიდან შეთანხმების მიღწევის შესაძლებლობაზე მითითებით, ამბობს: „სანამ ტრამპს არ სურს ამგვარი ოკუპაცია, ეს 'ჩავისტურ' მთავრობას აძლევს როგორც სივრცეს, ისე დროს“.

სტოუნი ამატებს: „ვენესუელელებისთვის კონფლიქტი გაყინულია. ისინი მოქცეულნი არიან აშშ-ის იმპერიალისტურ ზეწოლასა და იმ პოლიტიკურ ხელმძღვანელობას შორის, რომელსაც დანებებას აიძულებენ“.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს შეთანხმების შესაძლებლობა, ექსპერტები ასევე საუბრობენ შიდა დაპირისპირების ალბათობაზე, თუ დაძაბულობა „ჩავისტურ“ მთავრობასა და ტრამპის ადმინისტრაციას შორის კიდევ უფრო გამწვავდება.

მაჰონ უმცროსმა TRT World-ს განუცხადა: „ეს ქმნის გარდამავალი პერიოდის შესაძლებლობას, თუმცა ამავდროულად მოაქვს სამოქალაქო ომის რისკი — ქალაქებში ქუჩის შეტაკებებიდან დაწყებული სოფლად მოქმედ 'ჩავისტურ' პარტიზანულ დაჯგუფებებამდე“.

შეუძლია აშშ-ს მართოს ვენესუელა?

მიუხედავად ტრამპის განცხადებისა, რომ ისინი ამჟამად თავად „მართავენ“ ვენესუელას, ექსპერტებს სჯერათ, რომ ამ პრეტენზიის განხორციელების ან კარაკასში მარიონეტული რეჟიმის დამყარების წინაშე რეალური დაბრკოლებები არსებობს. ამ იდეას მადუროს მოწინააღმდეგე ზოგიერთი ოპოზიციური ფიგურაც კი ეწინააღმდეგება.

ვენესუელელმა ოპოზიციონერმა ფიგურამ და ქვეყნის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის ყოფილმა დირექტორმა, პედრო ბურელიმ, ტრამპის წინადადებას კარაკასის მართვის შესახებ „უცნაური“ იდეა უწოდა, თუმცა აღნიშნა, რომ მხარს უჭერს მადუროს დაკავების ოპერაციას.

ბურელიმ X-ზე დაწერილ პოსტში აღნიშნა: „ახლახან მოსმენილის აღსაწერად სიტყვა 'უცნაურიც' კი არ არის საკმარისი“, მან ტრამპის ვენესუელის გეგმას „მიუღებელი მდგომარეობა“ უწოდა და დასძინა, რომ ქვეყნის მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის მიუხედავად, იგი „არ არის მზად დანებდეს აბსურდულ ახირებებს“.

თუმცა თვით ტრამპმაც კი აღიარა ოპერაციის შემდგომ პრესკონფერენციაზე, რომ ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატი და ოპოზიციის ლიდერი მარია კორინა მაჩადო ვენესუელას ვერ მართავს, რადგან ხალხისგან არავითარ „პატივისცემას“ არ იღებს.

სტოუნი ამბობს: „იმის გათვალისწინებით, რომ ოპერაციას რეიდის ხასიათი ჰქონდა და ვენესუელას კვლავ ჩავესის მომხრე პირები აკონტროლებენ, ტრამპის პრეტენზია ვენესუელის მართვაზე მხოლოდ ისე შეიძლება იქნას სერიოზულად აღქმული, როგორც რეპერის ნათქვამი — 'ამ ქუჩებს ჩვენ ვმართავთ'“.

ამის მიუხედავად, სტოუნი დასძენს, რომ ტრამპს შეუძლია თქვას — „მადურო მინიმალური სისხლისღვრით და მაქსიმალური დაუნდობლობით დავამარცხე“.

მაჰონი ფიქრობს, რომ რეჟიმის შეცვლა „ადრინდელზე უფრო სავარაუდოა“, თუმცა მიიჩნიევს, რომ მნიშვნელოვანია, თუ „ვინ დასვამს ტახტზე“ ისეთ ოპოზიციონერ ლიდერებს, როგორიცაა ბოლო არჩევნებში მადუროს წინააღმდეგ მებრძოლი ედმუნდო გონსალესი.

მაჰონი ასევე კითხულობს: „რა მოხდება, თუ გარდამავალი პერიოდის მომხრეები კუბის სამხედრო დაზვერვის ძალების მიერ იქნებიან დაპატიმრებულნი, გადასახლებულნი ან სხვაგვარად დაშინებულნი, ანუ თუ მათ უკან არ დგას ადგილობრივი სამხედრო ძალა? ჩაერევა თუ არა აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსი?“

ტრამპის სურვილმა ვენესუელის მართვის შესახებ გლობალურ საზოგადოებაში მხარდაჭერა ვერ პოვა. სანამ აშშ-ის დასავლელი მოკავშირე საფრანგეთი გმობდა აშშ-ის ოპერაციას, ჩინეთმა მადუროსა და მისი მეუღლის დაუყოვნებლივი „გათავისუფლება“ მოითხოვა. რუსეთმა აშშ-ის ოპერაცია „შეიარაღებულ თავდასხმად“ შეაფასა და „ვენესუელელი ხალხისადმი ძლიერი სოლიდარობა“ გამოხატა.

მექსიკამ, ბრაზილიამ, ჩილემ, კოლუმბიამ და კუბამ, მათ შორის მრავალმა ლათინოამერიკულმა ქვეყანამ, ასევე დაგმო აშშ-ის თავდასხმა ვენესუელაზე. აშშ-ის თავდასხმა ვენესუელაზე.